Rua (Rugila)
Han
Attila'nın amcası; Avrupa Hunları'nı tek elde toplayarak Bizans'a yıllık haraç ödetti.
Kim olduğu
Rua (Rugila, Ruga, Ruas), Attila ile Bleda'nın amcasıdır; yeğenlerinin babası Mundzuk onun kardeşiydi. İngilizce Vikipedi'ye göre Rugila başlangıçta kardeşi Octar'la ikili krallık biçiminde hüküm sürdü; coğrafî bir paylaşım olabileceği düşünülür ve Rugila'nın doğu, Octar'ın batı Hunlarını yönettiği öne sürülür. Octar 430'da Burgundlar'a karşı bir seferde öldü. Rugila 432'de tek hükümdar olarak anılır. Adı Yunanca kaynaklarda Rougas, Rouas ve Roilas biçiminde geçer. Adın kökeni tartışmalıdır: Maenchen-Helfen Germen kökenli sayar, Pritsak ise Eski Türkçe sözcüklerle açıklamaya çalışır.
Roma ile ilişkiler
Aquitaine'li Prosper'e göre Romalı komutan Aetius görevini kaybedince Pannonia üzerinden Hunlar'a sığındı; Hunlar'ın dostluğu ve yardımıyla eski mevkiine döndü. Prosper, Ruga'dan "Hun kavminin hükümdarı" diye söz eder. Priscus'un anlattığı Sava boyundaki toprak parçasının Aetius tarafından Hunlar'a bırakılması da bu ilişkiyle bağlantılı görülür; araştırmacılar bu devri 425, 431 ya da 433'e tarihler.
Vikipedi, 422'de Tuna'dan başlayıp İstanbul'u tehdit eden büyük bir Trakya akınının, Roma'nın yılda 350 libre altın ödemesini öngören bir barışla bittiğini yazar. Bu olay Rugila'nın hükümdarlığıyla ilişkilendirilir. Oysa Octar'ın 430'da ölümü, Rugila'nın tek başına yönetiminin ancak 430-432 dolaylarında başladığını düşündürür.
432-433'te Tuna'daki Hun konfederasyonundan bazı boylar Roma topraklarına kaçıp Theodosius II'nin hizmetine girdi. Rugila elçisi Esla aracılığıyla bütün kaçakların geri verilmesini istedi, aksi hâlde barışı bozacağını bildirdi. Ancak kısa süre sonra öldü; yerine Mundzuk'un oğulları Bleda ve Attila geçti. Roma tarafı Plinta ile kaestor Epigenes'i Margus'ta (bugünkü Požarevac yakını) müzakereye gönderdi. Priscus'a göre ticaret anlaşması yapıldı, yıllık haraç 700 libre altına çıkarıldı, kaçaklar teslim edildi. Teslim edilenlerden kraliyet soyundan iki kişi, Mamas ve Atakam, Hunlar'ca Carso'da (Hârșova) çarmıha gerildi. Margus görüşmelerinin tarihi kaynaklarda 435 ile 439 arasında değişir. Aynı sorun Rugila'nın ölüm tarihi için de geçerlidir.
Ölümü
Ölüm yılı çelişkilidir. 452 tarihli Gallia Kroniği onu 434'e koyar ve "Bleda yerine geçti" der. World History Encyclopedia, Rugila'nın 433'te İstanbul'a karşı bir seferde öldüğünü yazar. Sokrates Scholastikos'un anlatısında Theodosius II'nin duasıyla Ruga'nın yıldırım çarpmasıyla öldüğü belirtilir; Theodoret ise olayı Theodosius'un putperest tapınaklarının yıkılmasına dair 14 Kasım 435 tarihli fermanına bağlar. Vikipedi, bu bilgiye dayanarak ölümün 435'ten sonra olması gerektiğini not eder. Bu dinî anlatılar ölüm biçimi için güvenilir sayılmaz; yazarlar olayı Theodosius'un takvasını övmek için kullanmıştır.
Önemi
Rugila, Roma'dan düzenli ödeme alan Hun hükümdarlarının ilki sayılmasa da erken örneklerindendir. Hun konfederasyonunu iki kardeşten tek elde toplayan hükümdar olarak anılır; Attila dönemi bu temelin üzerine kurulmuştur. Kendi sözleri ya da kişisel özellikleri kaynaklara geçmemiştir; Rugila yalnızca Roma tarafının kayıtlarından tanınır.