Uldız
Han
Adı çağdaş kaynaklarda geçen ilk Hun önderlerinden; 408'de Trakya'ya akın etti.
Adı ve kaynaklardaki yeri
Uldız (Uldin ya da Huldin), adı çağdaş kaynaklarda anılan ve tarihselliği tartışılmayan ilk Hun önderidir. Yunan yazar Sozomenos adını Ouldes olarak, Orosius Uldin, Marcellinus Comes ise Huldin biçiminde yazar. Adın kökeni konusunda görüşler ayrılır. Maenchen-Helfen onu Türkçe kökenli sayar; Pritsak Moğolca bir köke götürür; Hyun Jin Kim ise "altı" sözcüğünden türetip bunun kişi adı değil, bir unvan olabileceğini, Uldin'in Hunların altı büyük soylusundan biri sayılabileceğini ileri sürer. İngilizce Vikipedi'nin "Huns" maddesi de Kim'in bu görüşünü anar. Ölüm tarihi bilinmez; İngilizce Vikipedi 412'den önce öldüğünü yazar.
Tuna ötesindeki Hunlar
400 dolaylarında Uldız, bugünkü Romanya'daki Muntenia'da, Olt Nehri'nin doğusunda hüküm sürüyordu. Hunlar, Tuna kıyısında 378-380'den beri bulunuyordu. Gotların komutanı Gainas, Doğu Roma toprağından kaçarak "kendi yurduna" dönmek isteyince Uldız, silâhlı bir Got topluluğunun Tuna ötesine yerleşmesini tehlikeli bularak ona saldırdı. Gainas öldürüldü ve kesik başı İmparator Arkadios'a gönderildi. Bu olay Uldız'ın Doğu Roma ile ilişkisinin ilk belgesidir.
406'da Batı Roma komutanı Stilicho, Radagaisus önderliğindeki Got istilasına karşı Uldız'dan ve Got komutan Sarus'tan yardım istedi. Fiesole yakınındaki savaşta Hun yardımcı birlikleri Gotların büyük bir bölümünü kuşattı. Radagaisus kaçmaya çalışırken yakalandı ve Nisan 406'da idam edildi. İngilizce Vikipedi bunu, Uldız'ın "paralı olarak" Stilicho'nun müttefiki olduğu şeklinde aktarır.
408-409 seferi ve çöküş
Uldız'ın adı en çok 408 yazına bağlanır. Stilicho'nun Alarik'i İllirya'ya sürmeyeceği ve Doğu'daki Roma birliklerinin İran sınırına kaydırılacağı anlaşılınca Hunlar Balkanlar'a ve Trakya'ya girdi; Dacia Ripensis'teki Castra Martis ele geçirildi. Sozomenos'a göre Uldız, kendisine barış öneren Roma komutanına doğan güneşi göstererek, isterse güneşin aydınlattığı bütün ülkeleri boyunduruk altına alabileceğini söylemişti. Bu söz kaynakta Uldız'ın büyük bir haraç talebiyle birlikte anlatılır.
Doğu Roma, bu talebi karşılamak yerine Uldız'ın bağlı kabile önderlerini satın almayı seçti. Birçok Hun askeri yan değiştirdi. Sciri boyunu bütünüyle yitirdi. Uldız ağır kayıpla 409 Mart'ına kadar Tuna'yı geri geçti. Vikipedi'ye göre ardından adı bir daha kaynaklarda geçmez. Yaklaşık 410'da genç Aetius, rehine olarak Uldız'ın sarayına gönderildi ve Uldız'ın halefi Charaton döneminde Hunlar arasında kaldı.
Mirası
Uldız'ın "Bizans'ı vergiye bağlayan ilk Hun" olduğu iddiası, okunan kaynaklarda desteklenmez. Aksine, 408'de Doğu Roma onun haraç talebini ödemek yerine yandaşlarını satın almıştı. Düzenli yıllık haracı belgeleyen anlaşma, İngilizce Vikipedi'ye göre Attila ve Bleda döneminde, 435'teki Margus Antlaşması'dır. Uldız'ın tarihî önemi, Hunların Avrupa'daki ilk adı bilinen önderi olması ve Roma siyasetinde müttefik, paralı asker ve tehdit olarak aynı anda yer almasındadır.