Kıble pusulası nasıl çalışır, telefonda kıble neden şaşar?
Telefondaki kıble pusulası iki şeyi birleştirir. Önce konumunuzdan Kâbe’ye olan açıyı hesaplar. Sonra telefonun manyetik algılayıcısıyla kuzeyin nerede olduğunu bulur ve açıyı ekrana yerleştirir. Hesap çoğu zaman doğrudur. Şaşma ikinci adımda olur: manyetik kuzey gerçek kuzeyle aynı değildir ve yakındaki metal ya da mıknatıs algılayıcıyı yanıltır.
Bu yazıda kıble açısının nasıl bulunduğunu, pusulanın neden zıpladığını ve telefon olmadan nasıl kontrol edebileceğinizi anlatıyoruz. Kıble ekranını Mümin 360’ta yaparken öğrendiklerimizi de ekliyoruz. Dinî bir hüküm vermiyoruz; kıble konusundaki resmî bilgiler için Diyanet’in vakit hesaplama sayfalarına bağlantı veriyoruz.
Kıble açısı nasıl hesaplanır?
Kıble açısı, bulunduğunuz yerden Kâbe’ye giden en kısa yolun kuzeyle yaptığı açıdır. Diyanet’in kıble açısı sayfası bunu Kâbe, bulunduğunuz yer ve Kuzey Kutbu’nun oluşturduğu küresel üçgenin çözümü olarak tanımlar. Açı kuzeyden saat yönünde derece olarak okunur.
Dünya düz olmadığı için bu en kısa yol bir “büyük daire” yayıdır. Haritada düz görünen çizgi ile büyük daire aynı yönü vermez. Bu fark, Kâbe’den uzaklaştıkça büyür. Türkiye’de birkaç derecedir; Avrupa’da ve Amerika’da çok daha büyüktür.
Kâbe’yi 21,4225° K, 39,8262° D kabul ederek birkaç şehir için açıyı kendimiz hesapladık:
| Şehir | Kıble açısı (gerçek kuzeyden) | Haritada düz çizgiyle | Kâbe’ye uzaklık |
|---|---|---|---|
| İstanbul (Fatih) | 151,6° | 154,8° | ≈ 2.405 km |
| İzmir (Konak) | 143,7° | 147,2° | ≈ 2.246 km |
| Berlin | 136,7° | 146,6° | ≈ 4.130 km |
| Londra | 119,0° | 133,8° | ≈ 4.794 km |
| New York | 58,5° | 101,3° | ≈ 10.306 km |
“Haritada düz çizgiyle” sütunu, düz bir haritada cetvelle çizilen sabit yönlü çizgidir. İstanbul’da fark 3 derece kadardır. New York’ta ise kıble düz haritadaki gibi güneydoğu değil, kuzeydoğudur. Fark 40 dereceyi aşar.
Hesabımız Diyanet’in değeriyle uyuşuyor mu?
Uyuşuyor; ama Diyanet iki ayrı açı veriyor ve hangisine bakıldığı önemli. Diyanet’in kıble açısı sayfasındaki ilçe dosyalarından İzmir Konak’ınkini indirdik. Dosyada şu değerler yazıyor:
- Kıble açısı: 140°
- Proje kıble açısı: 144°
- Pusula sapması: 3,98° doğu
Bizim hesabımız aynı koordinat için 143,7° çıktı; yani proje kıble açısıyla örtüşüyor. 140° ile 144° arasındaki 4 derecelik fark, aynı dosyadaki pusula sapmasına denk geliyor. Bu da 140°‘nin pusulayla okunacak değer olduğunu gösteriyor. Dosya 2013 tarihli; sapma yıllar içinde değiştiği için bugünkü pusula değeri biraz farklı olabilir.
Gerçek kuzey ile manyetik kuzey arasındaki fark nedir?
Pusula coğrafi Kuzey Kutbu’nu değil, Dünya’nın manyetik alanının gösterdiği yönü bulur. ABD’nin bilimsel kurumu NOAA’nın manyetik sapma sayfasına göre manyetik sapma, manyetik kuzey ile gerçek kuzey arasındaki açıdır. Aynı sayfa, sapmanın zamana ve yere göre değiştiğini yazar.
Kıble açısı gerçek kuzeye göre hesaplanır. Pusula ise manyetik kuzeyi bulur. Uygulama bu ikisini düzeltmeden üst üste koyarsa, ekrandaki ok sapma kadar kayar. Konak örneğinde bu yaklaşık 4 derecedir.
Bulunduğunuz yerin bugünkü sapmasını NOAA’nın sapma hesaplayıcısıyla öğrenebilirsiniz. İyi bir kıble uygulaması bu düzeltmeyi konumunuza göre kendisi yapar. Düz bir el pusulası kullanıyorsanız düzeltmeyi siz yapmalısınız ya da Diyanet’in pusula değerine bakmalısınız.
Telefondaki pusula neden zıplar ya da şaşar?
Telefonun manyetik algılayıcısı çok hassastır ve yakındaki her manyetik alanı okur. Apple’ın pusula kullanım sayfası, pusulanın doğruluğunun manyetik ya da çevresel etkilerle bozulabileceğini yazar. Aynı sayfa, doğru yön için telefonun yere paralel tutulmasını önerir.
En sık karşılaşılan sebepler şunlardır:
| Sebep | Ne olur | Ne yapılır |
|---|---|---|
| Mıknatıslı kılıf ya da kartlık | Ok sürekli aynı yöne çekilir | Telefonu kılıftan çıkarın |
| Araç içi | Gövde ve motor yönü büyük ölçüde saptırır | Araçtan inip birkaç adım uzaklaşın |
| Betonarme yapı, demir masa | Odanın içinde yön noktadan noktaya değişir | Pencere önünde ya da açık alanda ölçün |
| Hoparlör, dizüstü bilgisayar | Yaklaştıkça ok oynar | Cihazlardan bir metre kadar uzaklaşın |
| Telefonun eğik tutulması | Açı ekrandan ekrana tutarsız çıkar | Telefonu yere paralel tutun |
Betonarme binalardaki demir donatı da manyetik alanı etkiler. Bu yüzden aynı evin iki odasında farklı sonuç görmek şaşırtıcı değildir. Bir binada kıbleyi belirlemek istiyorsanız ölçümü açık havada yapıp binaya taşımak daha güvenlidir. Mescit ya da ev gibi kalıcı bir yerde yönü bir kez işaretlemek, her seferinde telefona bakmaktan daha tutarlı sonuç verir.
Telefondaki kıbleyi nasıl doğrularsınız?
Telefondaki yönü güvenilir hâle getirmek için şu sırayı izleyebilirsiniz:
- Telefonu mıknatıslı kılıftan ve metal yüzeyden uzaklaştırın.
- Konum iznini verin. Açı konumunuzdan hesaplanır; şehir elle seçildiyse şehir merkezine göre hesaplanır.
- Telefonu yere paralel, düz tutun.
- Uygulama kalibrasyon isterse ekrandaki yönergeyi izleyin.
- Birkaç adım yer değiştirip yeniden bakın. Ok yerinde kalıyorsa ölçüm tutarlıdır.
- Sonucu aşağıdaki güneş yöntemlerinden biriyle bir kez karşılaştırın.
Telefon olmadan kıble nasıl bulunur?
Telefona hiç ihtiyaç duymayan en güvenilir yöntem güneştir. Güneşin kıble yönünde durduğu an hesaplanabilir. Diyanet buna “kıble saati” der.
Diyanet’in kıble saati sayfasına göre kıble saati, güneşin kıble doğrultusunda olduğu andır. Bu saat güneşin konumuna bağlı olduğu için her gün değişir. Türkiye’deki şehirlerin takvimlerinde son sütunda yer alır.
O saatte güneşe dönen kişi kıbleye dönmüş olur. Dik duran bir cismin gölgesi de aynı doğrultuyu gösterir; gölgenin ucu kıblenin tersine bakar. Diyanet, kıble saatinin yalnız adı geçen şehir için geçerli olduğunu da hatırlatır.
Yılda iki gün bu yöntem daha da kolaylaşır. Diyanet’in Dünya Kıble Günü sayfasına göre güneş bu iki günde Mekke’nin tam üzerindedir:
| Gün | Türkiye saati |
|---|---|
| 28 Mayıs | 12:18 |
| 16 Temmuz | 12:27 |
Diyanet’e göre bu iki anda Edirne’den Kars’a kadar bütün ülkede kıble saati aynıdır. O dakikada güneşe dönmek kıbleye dönmektir. Güneşin o anda ufkun üzerinde olduğu her yerde aynı yöntem işler.
Mümin 360 kıbleyi nasıl gösteriyor?
Mümin 360’ın Kıble ekranı pusula ve derece gösterir. Gizlilik politikamızda yazdığı gibi kıble yönü telefonda hesaplanır. Pusula için hareket ve yön algılayıcıları yalnız Kıble ekranı açıkken çalışır.
Konum izni yalnız “Uygulamayı Kullanırken” istenir; arka planda konum istenmez. İzin vermezseniz şehrinizi listeden seçersiniz. Kıble hesabı için koordinatınız internete gönderilmez.
Kıble ekranında reklam yoktur ve kıble herkese ücretsizdir. Kullanım şartlarımızda da açıkça yazdığımız gibi pusula telefonun yön algılayıcısına bağlıdır. Mıknatıs, metal ve elektronik cihazlar sapma yaratabilir. Bu yüzden yukarıdaki güneş kontrolünü biz de öneriyoruz.
Uygulama seçerken bakılacak diğer ölçütleri ezan uygulaması seçerken nelere bakılmalı yazısında topladık. Vakitlerin neden uygulamadan uygulamaya değiştiğini namaz vakitleri neden farklı çıkıyor yazısında, yurt dışındaki hesap yöntemlerini yurt dışında namaz vakti nasıl hesaplanır yazısında anlattık.
Sık sorulan sorular
Telefondaki kıble doğru mu?
Açının hesabı konumunuz doğruysa doğrudur. Hata çoğunlukla pusula tarafında olur: manyetik sapma düzeltilmemiştir ya da yakında metal vardır. Telefonu metalden uzak, düz tutup sonucu güneş yöntemiyle bir kez karşılaştırmak en sağlam yoldur.
Türkiye’den kıble neden tam güneydoğu değil?
Kâbe Türkiye’nin güneydoğusundadır ama kıble açısı büyük daire üzerinden hesaplanır. Bizim hesabımıza göre İstanbul’da açı gerçek kuzeyden 151,6°, İzmir’de 143,7°‘dir. Tam güneydoğu 135° olurdu.
Diyanet’in listesindeki açı neden benim uygulamamdan birkaç derece farklı?
Diyanet’in ilçe dosyalarında iki açı bulunur: pusulayla okunacak kıble açısı ve gerçek kuzeye göre proje kıble açısı. Aradaki fark pusula sapmasıdır. Uygulamanız gerçek kuzeye göre gösteriyorsa proje açısıyla karşılaştırın.
Kıble saati her yerde aynı mı?
Hayır. Diyanet’e göre kıble saati her gün değişir ve yalnız adı geçen şehir için geçerlidir. İstisna 28 Mayıs ve 16 Temmuz’dur; o iki anda güneş Mekke’nin tam üzerindedir ve Türkiye’nin her yerinde kıble saati aynıdır.
Mümin 360 - Namaz Kıble Zikir, App Store’da ücretsiz: Mümin 360’ı App Store’da görün. Telefonun algılayıcılarıyla çalışan bir uygulama düşünüyorsanız özel yazılım ve mobil uygulama sayfamıza bakabilirsiniz.
