Mehmed Âkif Ersoy

İstiklâl Marşı şâiri; Safahat ile halkın derdini şiirin diline kavuşturan; İslâmcı düşüncenin Türkiye'deki en sahih sesi.

Hayatı

Mehmed Âkif, 20 Aralık 1873'te İstanbul'da, Fatih'e bağlı Sarıgüzel semtinde doğdu. Babası medrese müderrisi Tâhir Efendi, annesi Buhârâlı bir aileden gelen Emine Şerife Hanım'dır. Çocukluğunda babasından Arapça ve dinî ilimler okudu; Mülkiye'nin idâdî kısmının ilk üç yılını tamamladıktan sonra 1889'da yeni açılan Baytar Mektebi'ne geçti ve 1893'te birincilikle mezun oldu.

1893-1913 arasında Ziraat Nezâreti'nde baytar olarak çalıştı. Bu görev nedeniyle Anadolu ve Rumeli'de çok yer gördü; halkın hayatını yakından tanıması şiirine de yansıdı. 1908'de Dârülfünun Edebiyat Şubesi'nde Osmanlı edebiyatı müderrisliğine tayin edildi.

1908'den sonra Sırât-ı Müstakîm dergisinin başyazarı oldu. Dergi 1912'den itibaren Sebîlürreşâd adıyla çıktı. 1914 sonlarında Teşkilât-ı Mahsûsa'nın verdiği bir görevle Berlin'e gitti; Mayıs-Ekim 1915'te yine aynı teşkilatın göreviyle Necid bölgesinde bulundu.

Millî Mücadele yıllarında Anadolu'ya geçti ve Birinci Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde Burdur mebusu olarak bulundu. Kastamonu Nasrullah Camii'nde verdiği vaaz, dönemin tanınmış konuşmaları arasındadır. İstiklâl Marşı için açılan yarışmaya katıldı; yazdığı şiir 12 Mart 1921'de Meclis tarafından millî marş olarak kabul edildi.

İlk kez Ekim 1923'te Mısır'a gitti; 1925'in sonundan itibaren ise sürekli orada kaldı. Kahire'deki Câmiatü'l-Mısriyye'de Türk dili ve edebiyatı okuttu. Bu yıllarda Diyanet İşleri Riyâseti adına bir Kur'an meali üzerinde çalıştı, ancak çeşitli çekinceler nedeniyle işi teslim etmekten vazgeçti. 1935'te hastalanınca 17 Haziran 1936'da İstanbul'a döndü. 27 Aralık 1936'da İstanbul'da vefat etti ve Edirnekapı Mezarlığı'na defnedildi.

Şiiri ve düşüncesi

Âkif'in şiirleri, yedi kitaptan oluşan ve tamamı aruzla yazılmış Safahat adı altında toplanmıştır. Eser, on bir bini aşkın mısradan oluşur. Şiirlerinin önemli bir kısmı manzum hikâye biçimindedir. Konuşma diline yakın, canlı diyaloglarla örülü bir anlatım kullandı; aruzu gündelik Türkçeye uydurmadaki başarısı ile anılır.

Konuları büyük ölçüde toplumsaldır: yoksulluk, cehalet, ahlâkî çözülme, mahalle hayatı ve savaş yıllarının acıları. Düşünce bakımından İslâmcılık akımı içinde yer alır. Ona göre çözüm, dinin asıl kaynaklarına dönülmesi, bilgi ve çalışmanın yüceltilmesi ve Batı'nın ilim ve tekniğinin alınmasıdır. *Âsım*'da bu görüşleri, farklı kuşakları temsil eden kişilerin konuşmaları aracılığıyla işler.

Etkisi ve mirası

İstiklâl Marşı, Türkiye Cumhuriyeti'nin millî marşıdır ve Âkif'in adını en geniş kitlelere ulaştıran metindir. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre Âkif, yarışmanın para ödülünü bir hayır kurumuna bağışlamıştır. Safahat, Türk şiirinde manzum hikâye türünün başlıca örnekleri arasında sayılır ve bugün de okunmaya devam eder.

Başlıca eserleri

• Safahat (1911) — dizinin ilk kitabı; şiirlerinin ilk derlemesi.
• Süleymaniye Kürsüsünde (1912) — bir vaizin ağzından toplumsal meseleler.
• Hakkın Sesleri (1913) — Balkan Savaşları döneminin şiirleri.
• Fâtih Kürsüsünde (1914) — yine kürsüden konuşan bir vaiz çerçevesinde.
• Hâtıralar (1917) — Mısır, Berlin ve Medine izlenimlerini de içeren şiirler.
• Âsım (1924) — kuşaklar arası diyaloglara dayanan uzun manzume.
• Gölgeler (1933) — Mısır yıllarında yazılan, daha içe dönük şiirler.
• İstiklâl Marşı (1921) — Türkiye Cumhuriyeti'nin millî marşı.