Ahmed Karahisârî
Mushaf-ı Şerîf · serlevha
Şeyh ekolünün dışında Yâkût yolunu sürdüren bağımsız zirve. Süleymâniye Mushaf-ı Şerîfʼiʼnin müellifi; muhakkak ve sülüs hattının Osmanlıʼdaki en olgun temsilcisi.
Hayatı ve hocaları
Ahmed Şemseddin Karahisârî, Afyonkarahisar'da doğdu. TDV İslâm Ansiklopedisi doğumunu 1470'ten (875) önceye yerleştirir; bazı kaynaklar 1468 yılını verir. Hat sanatını, Fâtih Sultan Mehmed devrinde İstanbul'a yerleşmiş İranlı hattat Esedullah-ı Kirmânî'den öğrendi. Müstakimzâde onun hocası olarak Yahyâ Sûfî'yi gösterse de Karahisârî kendi yazılarında hep Esedullah-ı Kirmânî'yi hocası olarak anar. Tasavvuf terbiyesini Halvetî şeyhi Cemâleddin İshak Karamânî'nin yanında tamamladı.
Sarayla bağı belgelerde de izlenebilir. 1545 (952) tarihli saray ehl-i hiref mevâcib kayıtlarında kâtipler arasında altıncı sırada ve günde 14 akçe ulufeyle yer alır. Ölüm tarihi TDV İslâm Ansiklopedisi'nde 1556 (963) olarak verilir; bazı ikincil kaynaklarda 1566 yılı da geçer. Sütlüce'deki mezarlıkta, şeyhi Cemâleddin İshak Karamânî'nin kabri yanına defnedildiği kaydedilir.
Üslubu ve katkısı
Karahisârî'nin hattı, II. Bayezid devrinden itibaren Osmanlı hattına hâkim olan Şeyh Hamdullah çizgisinden ayrı bir yol izler. O, XIII. yüzyıl Bağdat'ının üstadı Yâkût el-Müsta'sımî'nin üslubunu kendi yorumuyla yeniden canlandırdı. Bu yüzden kaynaklarda "şemsü'l-hat" ve "Yâkût-ı Rûm" gibi lakaplarla anılır.
Celî ve müsennâ (aynalı) yazılarda yenilikler yaptığı kabul edilir. Bu alanda Yahyâ Sûfî ile oğlu Ali b. Yahyâ Sûfî'nin eserlerini incelediği belirtilir. Tekniğinde dikkat çeken bir ayrıntı, harfleri altınla yazıp siyah mürekkeple tahrir etmesi, yani dış hatlarını çizmesi, bazen de bunun tersini uygulamasıdır. Aynı mushafta farklı yazı türlerini Yâkût tarzı bir düzen içinde bir arada kullanması da üslubunun ayırt edici yönlerindendir.
Önemli eserleri
Kaynaklarda Karahisârî'nin en tanınmış eseri olarak, Kanûnî Sultan Süleyman'ın isteğiyle yazdığı büyük boy mushaf gösterilir. Topkapı Sarayı Hırka-i Saâdet dairesinde (nr. 5) bulunan bu nüsha 61,5 × 42,5 cm ölçüsünde ve 300 varaktır. Tezhibi III. Murad devrinde de sürmüş, ancak 1596'ya doğru tamamlanabilmiştir.
Bu sayfada yer alan serlevha ise başka bir nüshaya, Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi'ndeki Y.Y. 999 numaralı mushafa aittir. Bu nüsha 18 × 29 cm ölçüsünde ve 476 varaktır; 1546-1547 yıllarına tarihlendirilir. Serlevha tezhibinin saray başnakkaşı Kara Memi'ye ait olduğu kabul edilir. Y.Y. 999, 1980'de İtalya'da hazırlanan bir tıpkıbasımla da yayımlanmıştır.
Karahisârî'nin başka eserleri Topkapı Sarayı Müzesi, Süleymaniye Kütüphanesi ve Türk ve İslâm Eserleri Müzesi'nde (nr. 1443) korunur. Bunlar arasında mushaflar, murakkalar ve levhalar bulunur.
Talebeleri ve mirası
Talebelerinin en tanınmışı, evlâtlığı Hasan Çelebi'dir. Hasan Çelebi hocası kadar şöhret kazandı ve onun mezar taşı kitâbesini de yazdı. Kaynaklar, Karahisârî yolunun en meşhur temsilcisi olarak Demircikulu Yûsuf Efendi'yi de anar.
Karahisârî'nin aklâm-ı sitte anlayışı bir asır içinde yerini Şeyh Hamdullah ekolüne bıraktı ve onun yolunu sürdüren bir silsile uzun yaşamadı. Buna karşılık celî yazılardaki etkisinin, XIX. yüzyılın başında Mustafa Râkım'a kadar uzandığı değerlendirilir. Bu nedenle TDV İslâm Ansiklopedisi onu "ekol sahibi" bir hattat olarak tanımlar.