Hasan Çelebi

Karahisârîʼnin mânevî oğlu ve halefi. Mimar Sinanʼın yaptığı Süleymâniye Câmiiʼnin iç ve dış celî sülüs kitâbeleri, mihrap ve kubbe yazıları onun elinden çıkmıştır.

Hayatı ve hocası

Hasan Çelebi Çerkez asıllıdır. Kafkasya'dan köle olarak getirildiği, Ahmed Şemseddin Karahisârî tarafından satın alındığı kaydedilir. Karahisârî onu azat etti, aklâm-ı sitteyi öğretti ve mânevî oğlu gibi yetiştirdi. Bu yüzden önce "Karahisârî kulu", sonraları "Karahisârî oğlu" diye anıldı. Hocasının üslubunu yakından izlediği için "Hasan Halîfe" lakabıyla da tanındı. Azat edildikten sonra imzalarında "Hasan b. Abdullah" adını kullandı.

Doğum yılı bilinmiyor. Ölüm tarihi de kesin değildir. Müstakimzâde'ye göre 1594 (1002) yılında hâlâ hayattaydı; bu nedenle TDV İslâm Ansiklopedisi ölümünü "1594'ten sonra" olarak verir. Evliya Çelebi, kitâbe yazarken kireç tozundan gözlerini kaybettiğini anlatır; ancak TDV İslâm Ansiklopedisi bu rivayeti şüpheli bulur. Sütlüce'de hocası Karahisârî'nin yanına defnedildiği bilinir, fakat mezarının yeri bugün tespit edilememektedir.

Üslubu

Hasan Çelebi'nin ilk dönem yazıları hocası Karahisârî'nin yolunu sürdürür. İki hattatın yazısı o kadar birbirine yakındır ki kaynaklar, bazı eserlerde hangisinin elinin bulunduğunu ayırt etmenin mümkün olmadığını vurgular. Olgunluk döneminde ise Karahisârî üslubundan uzaklaşıp Şeyh Hamdullah tarzına yöneldi. Bu dönemde özellikle nesihte başarılı eserler verdi.

Süleymaniye ve Selimiye yazıları

Süleymaniye Camii (1550-1557) yazılarının kime ait olduğu kaynaklarda tartışmalıdır. Bir rivayete göre mihrap ve kubbe yazılarını Karahisârî yazmış, diğerlerini Hasan Çelebi tamamlamıştır. Başka bir rivayete göre ise caminin bütün yazıları Hasan Çelebi'nindir; Karahisârî'ye ait olan yalnızca hazine kapısındaki İnsân sûresinin 8. âyetidir. Uğur Derman ve TDV İslâm Ansiklopedisi bu rivayetleri birlikte aktarır.

Bugün kubbede görülen yazının özgün hâli olmadığı da hatırlanmalıdır. TDV İslâm Ansiklopedisi, Süleymaniye'nin kubbe yazılarının XIX. yüzyılda yerel hattatlar tarafından başarısız biçimde yenilendiğini belirtir.

Hasan Çelebi'nin adı kesin olarak Edirne Selimiye Camii (1568-1574) ile bağlantılıdır. Kaynaklar caminin bütün yazılarını onun yazdığında birleşir. Mermer ve çini üzerindeki yazılar korunmuştur. Kubbe ve yarım kubbe yazıları ise XIX ve XX. yüzyıl tamirlerinde klasik celî sülüsten uzaklaşan bir üslupla yenilenmiştir.

Diğer eserleri

• Dublin, Chester Beatty Library, Is. 1527: Sadrazam Sokullu Mehmed Paşa için reyhânî hatla yazılmış, 1570 tarihli bir mushaf
• İstanbul, Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi, E.H. 1077: II. Selim için 1566'da yazılmış bir Duâ-yı Üsbû'
• İstanbul, Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi, Y.Y. 929: nesih hatla yazılmış bir eser; TDV İslâm Ansiklopedisi bunu mushaf, Uğur Derman en'âm-ı şerîf olarak tanıtır

Mirası

Hasan Çelebi hocası Karahisârî'nin mezar taşı kitâbesini de yazdı. Oğlu İsmâil Efendi babasının üslubunda yazan bir hattat olarak yetişti. Süleymaniye ve Selimiye gibi Mimar Sinan yapılarındaki yazılar, Karahisârî yolunun mimarideki izlerini bugüne taşır.