Hâmid Aytaç
Tevbe sûresinden bir terkîb · celî sülüs
Osmanlı hattını Cumhuriyet Türkiyeʼsine taşıyan hattatlardan. Harf inkılâbından sonra da atölyesinde ve yazı evinde çalıştı; verdiği icâzetlerle sonraki kuşağın en etkili hocalarından oldu.
Hayatı ve hocaları
Hâmid Aytaç 1891'de Diyarbakır'da, eski adıyla Âmid'de doğdu. Asıl adı Şeyh Mûsâ Azmi'dir. Babası Zülfikâr Ağa, hattat Âdem-i Âmidî'nin torunudur. Annesinin adı Müntehâ Hanım'dır. İlk ve orta öğrenimini Diyarbakır'da gördü; bu yıllarda yazı ve resimle ilgilendi.
İstanbul'a geliş yılı kaynaklarda 1906 ile 1908 arasında değişir. Bir süre Mekteb-i Kuzât'a (hukuk) devam etti, ardından hocalarının teşvikiyle Sanâyi-i Nefîse Mektebi'ne geçti. Babasının ölümü üzerine geçimini sağlamak için bir okulda yazı ve resim öğretmenliği yaptı, matbaalarda hat işleri üstlendi. Erkân-ı Harbiye matbaasında çalıştı ve Almanya'da bir yıl haritacılık eğitimi aldı.
Uğur Derman'a göre Hacı Nazif Bey'den (1846-1913) sülüs-nesih üzerine yalnızca bir ders aldı. Kendini daha çok Bursalı Râşid, Kâmil Efendi (Akdik), Hakkı Bey ve Hulûsi Efendi gibi dönemin hattatlarıyla birlikte çalışarak ve onların görüşlerinden yararlanarak yetiştirdi. TDV İslâm Ansiklopedisi ise hocaları arasında Mustafa Âkif Bey ile Yüzbaşı Hilmi Bey'i de sayar.
İlk eserlerinde Mûsâ Azmi ya da Azmi imzasını kullandı. "Hâmid" mahlasını 1916'dan sonra (Derman'a göre 1920 dolayında) benimsedi; zaman zaman "Hâmidü'l-Âmidî" diye de imza attı. İstanbul'da "Hâmid Yazı Yurdu" adıyla bir yazıhane açtı.
Cumhuriyet döneminde hat
1928 harf değişikliğinden sonra Arap harfli yazının resmî kullanımı sona erince hattatların geçim kaynakları daraldı. Hâmid Aytaç bu dönemde mesleğini bırakmadı; çinkografi ve ticarî baskı işleriyle geçimini sürdürürken arada hat siparişleri de kabul etti. 1960-1975 arasında Paşabahçe Şişe ve Cam Fabrikası'nda süsleme amaçlı yazılar hazırladı.
Derman, 1923-1965 yılları arasındaki yazılarının İslâm dünyasının pek çok yerine dağıldığını kaydeder. Özellikle celî sülüsü ile tanınır.
Önemli eserleri
- İstanbul Şişli Camii'nin taçkapı ve iç mekân yazıları (celî sülüs)
- Eyüp Sultan Camii'nin kubbe yazısı
- Fındıklı Molla Çelebi Camii'nin kubbe yazısı
- Yıldız Hamidiye Camii'ndeki yazılar
- Ankara Kocatepe Camii'nin kubbe yazısı
- Basılarak yayımlanan, nesih hatlı iki mushaf
- Hat ile yazılmış bir Kırk Hadis
Sayfada yer alan Tevbe sûresinden celî sülüs terkîbin tarihi ve bulunduğu koleksiyon hakkında yayımlanmış bir kayda ulaşılamadı.
Talebeleri ve mirası
1965'ten sonra İstanbul'da Ankara Caddesi'ndeki yazıhanesinde düzenli olarak hat öğretti. Derman, burada yetişenler arasında Hasan Çelebi, Hüseyin Kutlu, Hüseyin Öksüz ve Fuad Başar'ı anar. TDV İslâm Ansiklopedisi, Iraklı hattat Hâşim Muhammed el-Bağdâdî'yi de talebeleri arasında gösterir.
Mayıs 1982'de İstanbul'da vefat etti; kaynaklarda ölüm günü 18 ya da 19 Mayıs olarak geçer. Vasiyeti üzerine Karacaahmet Mezarlığı'nda Şeyh Hamdullah'ın kabri yakınına defnedildi. 1986'dan beri düzenlenen uluslararası hat yarışması onun adını taşır. Derman onu, Osmanlı'dan Cumhuriyet'e intikal eden son büyük hattat olarak değerlendirir.