Kazasker Mustafa İzzet Efendi
Hilye-i Şerîfe · sülüs ve nesih
Ayasofyaʼnın sekiz büyük celî levhâsının yazarı: Allah, Muhammed, dört halîfe ve iki torun isimleri. Râkım reformunu üst nesle taşıyan; mushaf, hilye ve celîde aynı yetkinliği kuran üstâd.
Hayatı ve hocaları
Mustafa İzzet Efendi 1801'de Kastamonu'nun Tosya kasabasında doğdu. On üç yaşındayken II. Mahmud'un huzurunda bulunma fırsatı buldu. Hem hat hem musiki eğitimi aldı. TDV İslâm Ansiklopedisi onu, XIX. yüzyıl Osmanlı hat ve musikisinin büyük isimlerinden biri olarak tanıtır.
Sülüs ve nesihi Çömez Mustafa Vâsıf Efendi'den, ta'liki ise Yesârîzâde Mustafa İzzet Efendi'den öğrendi. Musikide Şâkir Ağa, Dellâlzâde İsmâil Ağa ve başka hocalardan ders aldı.
İlmiye mesleğinde yükseldi. Eyüp Sultan Camii'nde vâizlik yaptı, saray imamlığında bulundu. Rumeli kazaskerliğine 1849'da getirildi; bu göreve 1857'de fiilen, 1868'de dördüncü ve son kez atandı. 1860'ta nakîbüleşraflık makamına yükseldi. "Kazasker" lakabı bu görevlerinden gelir. 15 ya da 16 Kasım 1876'da İstanbul'da vefat etti (kaynaklarda gün farklı verilir). Tophane'deki Kādirî Tekkesi hazîresine defnedildi; mezar taşını talebesi Muhsinzâde Abdullah Hamdi yazdı.
Ayasofya levhaları
Mustafa İzzet Efendi'nin adı en çok Ayasofya'daki büyük levhalarla anılır. Bu levhalarda lafza-i celâl (Allah), ism-i nebî (Muhammed), dört halîfenin ve Hz. Hasan ile Hz. Hüseyin'in adları yazılıdır. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre isimler önce küçük boyda yazılmış, sonra 7,5 metre (bazı kaynaklarda 7,6 metre) çapında daireler hâlinde büyütülmüştür. Harflerin kalem kalınlığı 35 santimetreye ulaşır.
Aynı onarım sırasında, 1849'da Ayasofya kubbesindeki Nûr âyeti (en-Nûr 24/35) de onun yazısıyla yenilendi. TDV İslâm Ansiklopedisi bu yazının kubbeye göre satranç usulüyle büyütüldüğünü ve varak altınla işlendiğini belirtir.
Diğer eserleri ve katkısı
- Bursa Ulu Camii'nde 1863 (1279) tarihli bir celî yazı
- İstanbul'da Hırka-i Şerif Camii ve Nusretiye Camii'ndeki yazılar
- Kahire'de Kavalalı Mehmed Ali Paşa Türbesi'nin kitâbesi
- On-on beş kadar nesih mushaf ve iki yüzü aşkın hilye
Hilyelerini sülüs ve nesihle tertip etti. TDV İslâm Ansiklopedisi, büyük boy hilye levhalarının öncülerinden olduğunu kaydeder. Sayfada yer alan sülüs ve nesih hilye özel bir koleksiyondadır; tarihine ve ölçülerine dair yayımlanmış bir kayda ulaşılamadı.
Nesih yazısı matbaacılıkta da kullanıldı. Hakkâk Ohannes Mühendisyan, 1866'da onun nesih harflerinin kalıplarını hazırladı. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre bu harfler, harf değişikliğine kadar Osmanlı matbaacılığında tercih edildi.
Musikide hânende, neyzen ve bestekâr olarak tanındı. II. Mahmud devrindeki saray musiki meclislerine katıldı; TDV İslâm Ansiklopedisi dinî ve din dışı formlarda yirmi altı bestesinin tespit edildiğini belirtir.
Talebeleri ve mirası
Mustafa İzzet Efendi, Mustafa Râkım'ın celî sülüste açtığı yolu sürdüren hattatlar arasında sayılır. Yetiştirdiği hattatlar arasında Mehmed Şefik Bey, Muhsinzâde Abdullah Hamdi, Abdullah Zühdi, Hacı Hasan Rızâ ve Kayışzâde Hâfız Osman bulunur. Musikide de Behlûl Efendi ve Medenî Azîz Efendi gibi talebeleri oldu.