Mehmed Şefik Bey
Celî sülüs levha
XIX. yüzyıl celî üstâdı; tuğra ve kitâbe hattının saray kâtibi. Râkım okulunun titiz inceliğini son nesle aktaran orta halkalardan.
Hayatı ve hocaları
Mehmed Şefik Bey 1820 dolaylarında İstanbul'da, Beşiktaş'ın Kılıçali mahallesinde doğdu; bazı kaynaklar doğum yılını 1819 olarak verir. Babası Süleyman Mâhir Bey, Bâbıâli'de Tahvil Kalemi'nde görevli bir memurdu. Şefik Bey de memuriyete Dîvân-ı Hümâyun Tahvil Kalemi'nde başladı, ancak sonra kendini tamamen hat sanatına verdi.
Sülüs ve nesihi Galatasaray hocası Ali Vasfi Efendi'den (ö. 1837) öğrenip ondan icâzet aldı. Asıl hocası ise Kazasker Mustafa İzzet Efendi'dir. Uğur Derman, Şefik Bey'in otuz yıl boyunca hocasının hâne halkı arasında yaşadığını ve 1839'da (1255) ondan da icâzet aldığını kaydeder. TDV İslâm Ansiklopedisi onu, Kazasker'in pek çok seçkin talebesi arasında en başarılısı olarak değerlendirir. Ta'liki ise Melekpaşazâde Ali Haydar Bey'den (1802-1870) meşk etti.
Otuz dört yıl Hademe-i Hümâyun ve Mûsıka-i Hümâyun'da hat hocalığı yaptı. Silahşorân-ı Hâssa-i Şâhâne'nin hattatlığında da bulundu. 11 Eylül 1849'da hâcegânlık rütbesi verildi. 1879'da emekliye ayrıldı ve ertesi yıl, 1880'de, altmış yaşlarında vefat etti. Yahyâ Efendi Dergâhı hazîresine defnedildi.
Üslubu
Şefik Bey'in asıl alanı celî sülüstür. Derman, onun celî yazılarını mektup yazan bir kâtibin hızıyla, çoğu zaman düzeltme gerektirmeden kaleme aldığını belirtir. Bu yazı türünde en az beş farklı imza biçimi kullandığı da tespit edilmiştir.
Bu hıza dair bilinen bir rivayet, Harbiye Nezâreti kapısının kitâbesiyle ilgilidir. Sultan Abdülaziz'in sipariş ettiği bu yazı için altmış altın ödenmesi kararlaştırılmıştı. Şefik Bey yazıyı, taşa aktarmak için gereken büyütme ve iğneleme işiyle birlikte altı saatte bitirdi. Ücrete itiraz eden bir subaya, Derman'ın aktardığına göre, bu yazının altı saatte değil altmış yılda yazıldığını söyledi.
Önemli eserleri
- Bursa Ulu Camii'nin duvar ve sütun yazılarının yenilenmesi: 1855 depreminden sonra Sultan Abdülmecid'in görevlendirmesiyle, Abdülfettâh Efendi ile birlikte üç buçuk yıl süren çalışma; bu sırada camiye özel büyük levhalar da yazdı
- Harbiye Nezâreti'nin (bugün İstanbul Üniversitesi merkez binası) 1865 (1282) tarihli kapı kitâbesi
- Kudüs'te Kubbetüssahra'nın çini üzerine Yâsîn sûresi kuşağı; tarihi Derman'da 1859 (1275), TDV İslâm Ansiklopedisi'nde 1876 olarak geçer
- Bursa'da ölen eşi Fatma Pervîne Hanım'ın 1861 (1278) tarihli mezar taşı
Sayfada yer alan celî sülüs levha Sakıp Sabancı Müzesi koleksiyonundandır; bu levhanın tarihine dair yayımlanmış bir kayda ulaşılamadı.
Talebeleri ve mirası
Şefik Bey uzun hocalık hayatında çok sayıda hattat yetiştirdi. Derman'ın andığı talebeleri arasında Hasan Rızâ Efendi (1849-1920), Çırçırlı Ali (ö. 1902), Tahsin Hilmi (1847-1912), Bursalı Râşid (1849-1926) ve Çerkes İbrâhim Alâeddin Bey (1844-1888) bulunur. Kızı Hûriye Hanım da sülüs ve ta'lik yazdı.