Lemi Atlı
1869 – 1945
Hacı Ârif Bey’den meşk eden, gençliğinde “Boğaziçi bülbülü” diye anılan bestekâr ve hânende. TDV’ye göre üç yüzü aşkın eser besteledi, yarısına yakını unutuldu. Günümüze ulaşan 170 eserinin biri saz semâisi, biri marş, gerisi şarkıdır.
Hayatı
Halit Lemi Atlı, 1869'da Üsküdar'da, Sultantepesi'nde doğdu. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre babası İbrâhim Hakkı Bey, annesi Dilber Hanım'dır. Annesi doğumundan bir hafta sonra, babası iki yaşındayken öldü; ablası ve eniştesi Şefik Bey tarafından büyütüldü. Fâtih ve Soğukçeşme Askerî Rüşdiyesi'nden sonra Mülkiye Mektebi'ne devam etti; Türkçe, Arapça ve Fransızca dersleri aldı. Yaklaşık on dokuz yaşında Dahiliye Nezâreti Mektûbî Kalemi'nde ve Takvîm-i Vekāyi gazetesinde muhabir olarak göreve başladı, sonra Dahiliye müsteşarı mühürdarı oldu. 1894'te Zaptiye Nezâreti'ne geçti, 1907'de gazetedeki görevinden ayrıldı ve bundan sonra hayatını musikiyle geçirdi. Bir süre İzmir'de Deniz Ticaret Müdürlüğü'nde Liman Dairesi şefliği yaptı. 25 Kasım 1945'te Suadiye'deki evinde öldü ve İçerenköy Mezarlığı'na gömüldü. Hatıraları, Türkiye Yayınevi'nin "Canlı Tarihler" dizisinde yer almıştır.
Musikideki yeri
Eniştesinin konağındaki aylık musiki toplantılarında Kemânî Şeref Dürrî Efendi, Santûrî Edhem Efendi ve Giriftzen Rızâ Bey gibi çağın tanınmış isimleriyle tanıştı. İlk derslerini fasılların yöneticisi Kadıköylü Hâfız Yûsuf Efendi'den aldı. On dört yaşlarında Hacı Ârif Bey'le tanışıp yaklaşık iki yıl ondan meşk etti; TDV, bu hocanın üzerindeki etkisinin kesin olduğunu söyler. Hacı Fâik Bey, Bolâhenk Nûri Bey, Leon Hancıyan, Şekerci Cemil Bey ve Tanbûrî Cemil Bey'den de yararlandı.
İlk bestesini on sekiz yaşında yaptı. TDV, onu şarkı formunun en başarılı bestekârlarından biri sayar; eserlerinde hareketli bir üslup, belirgin bir ritim zevki ve melodik anlatım görüldüğünü yazar. Şarkıda çok kullanılan makamların hemen hepsinde eser verdi. Gençliğinde güzel sesi ve hançeresiyle köşk ve yalılardaki toplantıların aranan hânendesiydi, "Boğaziçi bülbülü" diye anıldı. İstanbul'da Şark Mûsiki Cemiyeti'nde, İzmir'de Dârülmûsikî'de ders verdi.
Eser sayısı
Eser sayısı kaynaklara göre değişir. TDV, Mehmed Âkif'in İstiklâl Marşı için yaptığı beste de dahil üç yüzün üzerinde eser bestelediğini, bunların yaklaşık yarısının unutulduğunu söyler. Günümüze ulaşan 170 eserinden biri saz semâisi, biri marş, kalanı şarkıdır. Türkçe Vikipedi ise yaklaşık beş yüz eserden söz edildiğini, notayla 168 eserin kaldığını ve otuz kadarının hâlâ icra edildiğini yazar. Eserlerin bir kısmının kaybolmasında nota bilmemesinin payı olduğu belirtilir. Eser sayısı bu nedenle "üç yüzün üzerinde" ile "yaklaşık beş yüz" arasında bir aralık olarak okunmalıdır.
Tanınmış eserleri
Okunan iki kaynak da tek tek şarkı adı ve makam vermez. Bu nedenle repertuvarın genel yapısı anlatılmıştır: eserlerin büyük çoğunluğu şarkıdır, bir saz semâisi ve bir marş da vardır. Millî Marş yarışmasına bir beste ile katıldığı Vikipedi'de de geçer.
Mirası
Öğrencileri arasında Hâfız Burhan, Bimen Şen, Sadi Hoşses ve Arif Sami Toker sayılır. TDV, talebe yetiştirmedeki ciddiyetini ayrıca belirtir. Hacı Ârif Bey ve onun öğrencilerinin şarkı çizgisini XX. yüzyılın ilk yarısına taşıyan bestekârlardan biri olarak değerlendirilir; yaklaşık otuz eserinin bugün de sahnede olması, repertuvara kalıcı bir katkı yaptığını gösterir.