Klasik Türk mûsikîsi — dilden taşan bir hâfıza.

Buhûrîzâde Mustafa Itrî

~1630/1640 – 1711/1712 Klasik dönem · IV. Mehmed devri Bestekâr · hânende · şair

IV. Mehmed devrinde sarayda mûsiki hocası ve hânende olarak çalışan bestekâr; TDV onu Türk mûsiki tarihinin en önde gelen birkaç simasından biri sayar. Segâh tekbîr ve salât-ı ümmiyyesi cami mûsikîsinin şaheserleri arasındadır. Bini aşkın eser bestelediği rivayet edilir; günümüze kırk kadarı ulaştı.

Enderun’da yetişip çavuşluğa yükselen bestekâr ve şair. Günümüze ulaşan eserlerinin tamamı şarkı formundadır; sayıları kaynağa göre 36 ile 77 arasında değişir. Halk şiiriyle divan mûsikîsini buluşturan şarkılarının en bilineni hisarbûselik “Dök zülfünü meydana gel”dir.

Hammâmîzâde İsmâil Dede Efendi

1778 – 1846 II. Mahmud · Abdülmecid Mevlevî · âyin · şarkı

Yenikapı Mevlevîhânesi’nde Ali Nutkî Dede’ye intisap eden bestekâr; III. Selim’in dikkatini çekti, II. Mahmud’un musâhibi ve müezzinbaşısı oldu. 1824 – 1839 arasında yedi Mevlevî âyini besteledi; TDV hüzzam âyinini bu formun şaheserleri arasında sayar. Öğrencileri arasında Hacı Ârif Bey ve Zekâi Dede vardır.

Hacı Ârif Bey

1831 – 1885 Tanzimat sonrası · Abdülmecid · Abdülaziz Şarkı bestekârı

İsmâil Dede’den de ders alan, Harem-i Hümâyun’da meşk hocalığı yapan bestekâr; TDV onu şarkı formunun ihyâ edicisi sayar. Bini aşkın şarkı bestelediği, üçte ikisinin notasızlık yüzünden unutulduğu kaydedilir; günümüze ulaşanlar kırk dört makama yayılır. Segâh “Olmaz ilâç sîne-i sad-pâreme” en tanınmış şarkılarındandır.

Sarayda Hacı Ârif Bey’den yararlanan, TDV’nin klasik ekolde ondan sonraki en önemli şarkı bestekârı saydığı isim. Bini aşkın eser bestelediği söylenir; Yılmaz Öztuna günümüze ulaşan 233 eserini listeler. İki yüzü aşkın uşşak şarkısıyla bu makamın bestekârı olarak anılır.

Tanbûrî Cemil Bey

1871/1873 – 1916 Geç Osmanlı · II. Meşrutiyet Tanbûr · kemençe · lavta virtüözü

TDV’nin Türk mûsikîsi tarihinin en büyük tanbur virtüözlerinden saydığı sâzende ve bestekâr. Tanbur tavrını değiştirip daha hareketli bir üslup kurdu; kemençe, lavta, ud ve viyolonseli de aynı yetkinlikle çaldı. Kırka yakın eserinin en ünlüleri Şedd-i Araban ve Ferahfezâ saz semâileridir; taksimlerini kovan ve taş plaklara doldurdu.

Lemi Atlı

1869 – 1945 Geç Osmanlı · erken Cumhuriyet Şarkı bestekârı · hânende

Hacı Ârif Bey’den meşk eden, gençliğinde “Boğaziçi bülbülü” diye anılan bestekâr ve hânende. TDV’ye göre üç yüzü aşkın eser besteledi, yarısına yakını unutuldu. Günümüze ulaşan 170 eserinin biri saz semâisi, biri marş, gerisi şarkıdır.

Hâfız-hânende kuşağından gelen, Yavuz Sultan Selim Câmii’nde imamlık yapan bestekâr. Klasik eğitimle halk mûsikîsi arasında köprü kurdu; 1939’dan sonra Mısır filmlerinin şarkılarını Türkçe sözlerle yeniden besteledi. Kendi ifadesine göre bini aşkın eser besteledi; Yılmaz Öztuna 267’sini listeler.

Münir Nurettin Selçuk

1900 – 1981 Cumhuriyet · İstanbul Radyosu Bestekâr · ses sanatçısı

Bir yıl Paris’te şan, piyano ve solfej dersleri alıp 1929’da dönen ses sanatçısı ve bestekâr. 22 Şubat 1930’daki ilk solo konseri, TDV’ye göre Türk mûsikîsi konser tarihinde bir dönüm noktasıdır. Yaklaşık yüz eserinin ayrı bir bölümünü “Aziz İstanbul” ve “Endülüs’te Raks” gibi Yahyâ Kemal şiirleri oluşturur.

Zeki Müren

1931 – 1996 Cumhuriyet · televizyon dönemi Bestekâr · ses sanatçısı · söz yazarı

“Sanat Güneşi.” 1950’de İstanbul Radyosu’nun solist sınavını birincilikle kazandı; 1955’te “Manolyam” ile Türkiye’de ilk kez verilen Altın Plak Ödülü’nü aldı. MESAM ve MSG kayıtlarında 180 eserde besteci olarak geçer; sahne kostümlerini çoğunlukla kendisi tasarladı.

Dinî ve din dışı mûsikîyi aynı yetkinlikle seslendiren hânende ve bestekâr. İzmir Radyosu’nun ardından Türk Mûsikisi Devlet Konservatuvarı’nda repertuvar ve üslup hocalığı yaptı. 1962’den ölümüne dek Mevlevî âyininden çocuk şarkısına uzanan formlarda yüze yakın eser besteledi.

Kadın hastalıkları ve doğum uzmanlığını bestekârlıkla birlikte yürüten ses sanatçısı. Anadolu Ajansı 652 bestesinden söz eder, Vikipedi 140 civarında eser sayar. 1991’de Devlet Sanatçısı oldu, 2008’de Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü’nü aldı; İTÜ Türk Musikisi Devlet Konservatuvarı’nda ders verdi.