Münir Nurettin Selçuk
1900 – 1981
Bir yıl Paris’te şan, piyano ve solfej dersleri alıp 1929’da dönen ses sanatçısı ve bestekâr. 22 Şubat 1930’daki ilk solo konseri, TDV’ye göre Türk mûsikîsi konser tarihinde bir dönüm noktasıdır. Yaklaşık yüz eserinin ayrı bir bölümünü “Aziz İstanbul” ve “Endülüs’te Raks” gibi Yahyâ Kemal şiirleri oluşturur.
Hayatı
Münir Nurettin Selçuk 1900'de (Rûmî 1315) İstanbul'da, Sarıyer'de doğdu. TDV İslâm Ansiklopedisi bazı eserlerde 1899, 1901 ve 1902 yıllarının da geçtiğini ve Beyazıt'ta doğduğunun yazıldığını belirtir. Babası şair ve Fransızca öğretmeni Mehmed Avni Nûreddin Bey'dir; Selçuk soyadı ailenin anne tarafından Selçuklular'a ve Germiyanoğulları'na dayandırılmasından gelir. İlk derslerini babasından, ardından babasının konağındaki toplantılara gelen Üsküdarlı Edhem Nûri Bey, Zekâizâde Hâfız Ahmed Bey, Üsküdarlı Bestenigâr Ziyâ Bey, Hâfız Ahmed Efendi (Irsoy), Rauf Yektâ Bey ve Ali Rifat Bey'den aldı. On yedi yaşında Dârülfeyz-i Mûsikī Cemiyeti'nin Kadıköy'deki konserinde İsmâil Dede'nin rast kâr-ı nev'ini okuyarak dikkat çekti.
Dârülelhân'a ve Vahdeddin döneminde Muzıka-yi Hümâyun'a girdi; Cumhuriyet'ten sonra Ankara'da Riyâseticumhur İncesaz Heyeti'nde Atatürk'ün maiyetinde bulundu. 1926'da izin alarak İstanbul'a döndü. Bir plak şirketiyle yaptığı anlaşma gereği musiki bilgisini artırmak için Paris'e gitti ve orada bir yıl boyunca Paris Konservatuvarı hocalarından şan, piyano ve solfej aldı; 1929'da döndü. İngilizce Vikipedi Paris yolculuğunu yaklaşık 1927'ye yerleştirir.
27 Nisan 1981'de Nişantaşı'ndaki evinde öldü, Rumelihisarı'ndaki Âşiyan Mezarlığı'nda eşi Enise Hanım'ın yanına gömüldü. 1991'de Kadıköy Belediyesi Kalamış sahilinde büstünü dikti ve bir caddeye adını verdi.
Musikideki yeri
22 Şubat 1930'da Beyoğlu'ndaki Fransız Tiyatrosu'nda verdiği ilk solo konseri TDV'ye göre Türk musikisi konser tarihinde bir dönüm noktasıdır. Mesut Cemil, Ruşen Ferit Kam ve Nubar Tekyay gibi saz sanatçılarının eşliğinde frak giyerek, ayakta, ses tekniği kullanarak ve mikrofonsuz verilen bu konser "musikiye saygı ve ciddiyet getiren yeni bir ekol" sayılmıştır. Yeni bir benzeri aynı yılın 27 Mart akşamı verildi. Gazinolarda hiç okumadı; bahçelerde, sinema ve tiyatro sahnelerinde konser verdi. Mısır, Irak, Kıbrıs, Yunanistan, Macaristan, İngiltere, Fransa ve Amerika'da bini aşkın konser vermiş olduğu kaydedilir. Yaklaşık 150 taş plak doldurdu; TDV, bu plakların Türk musikisinin ülke çapında yayılmasında etkili olduğunu söyler. Koro eşliğinde solo icrayı da yeniliklerinden biri olarak sayar.
İstanbul Konservatuvarı Türk Mûsikisi İcra Heyeti'nde 1942–1947 arasında, sonra 1954'te şef olarak 1976'ya kadar çalıştı; TDV bu yılları heyetin en parlak dönemi sayar. 1954–1958'de İstanbul Radyosu'nda müşavirlik ve stajyer sanatçılara hocalık yaptı. 1937'den itibaren birkaç filmde de şarkı seslendirdi.
Tanınmış eserleri
TDV yaklaşık yüz eser bestelediğini yazar. İlk bestesi 1920'de, sözleri Tevfik Fikret'e ait sabâ şarkıdır; sonra yirmi yıl neredeyse hiç beste yapmadı ve asıl bestekârlığı 1940'lardan sonra yoğunlaştı. Yahya Kemal Beyatlı'nın şiirleri bestelerinde ayrı yer tutar. TDV'nin andığı eserlerden bazıları:
- "Sana dün bir tepeden baktım azîz İstanbul" — hicaz şarkı (Aziz İstanbul)
- "Zil, şal ve gül" — kürdilihicazkâr şarkı (Endülüs'te Raks)
- "Dönülmez akşamın ufkundayız vakit çok geç" — segâh şarkı (Rindlerin Akşamı)
- "Yok başka yerin lutfu ne yazdan ne de kıştan" — nihâvend şarkı (Kalamış)
- "Vur pençe-î Alî'deki şemşîr aşkına" — mâhur mehter marşı
Mirası
Öğrencileri arasında Necmi Rıza Ahıskan, Alâeddin Yavaşça, İnci Çayırlı ve Meral Uğurlu sayılır. İngilizce Vikipedi oğulları Timur'u piyanist-bestekâr, Selim'i caz davulcusu-bestekâr olarak anar. TDV, onu geleneksel okuyuş tavrını yeni anlayışla birleştiren, dönemin en çok sevilen ve taklit edilen sanatçısı olarak değerlendirir.