Mihrî Müşfik Hanım

Fausto Zonaro’dan ders alan, Roma ve Paris’te çalışan portre ressamı; 1914’te açılan İnâs Sanâyi-i Nefîse Mektebi’nin (kız Güzel Sanatlar) müdiresi oldu. 1922’de Atatürk’ün ayakta, büyük boy bir portresini yapıp Çankaya’da sundu; tablo sonradan kayboldu.

Hayatı ve eğitimi

Mihri Müşfik Hanım, 26 Şubat 1886'da İstanbul'da, Kadıköy'ün Baklatarlası (Bahariye) semtindeki Rasim Paşa Konağı'nda doğdu. Doğum adı Mihri Rasim'dir; "Müşfik" soyadı evliliğinden gelir. Abhaz asıllı bir aileye mensuptu. Babası Askerî Tıbbiye'de ders veren ve bu okulun başkanlığını yapan Dr. Ahmed Rasim Paşa, annesi Fatma Neşedil Hanım'dır. Babasının müzik, resim ve edebiyat ilgisinin kızının yetişmesinde payı olduğu belirtilir. Kız kardeşi Enise Hanım, ressam Hale Asaf'ın annesidir.

Avrupa usulü bir eğitim gördü ve resim derslerini Beşiktaş–Akaretler'deki atölyesinde İtalyan oryantalist ressam Fausto Zonaro'dan aldı. Türkçe Vikipedi, bir resmini II. Abdülhamid'e sunmasının ardından Zonaro'nun öğrencisi olduğunu yazar. Bir İtalyan sirk topluluğu yöneticisine âşık olarak Roma'ya, oradan Paris'e gitti. Montparnasse'ta kiraladığı dairede portre yaparak ve odalardan birini kiraya vererek geçindi. Kiracılarından Sorbonne'da siyaset okuyan Müşfik Selami Bey ile evlendi; evliliğin tarihi kesin değildir.

Resmî görevi ve çalışmaları

Paris'te Maliye Nazırı Cavid Bey ile tanıştı. Cavid Bey'in Maarif Nezareti'ne yazdığı tavsiye üzerine 1913'te İstanbul Darülmuallimat'ta resim öğretmeni oldu. 1914'te açılan İnâs Sanâyi-i Nefîse Mektebi'nde hem resim öğretmeni hem müdire olarak görev yaptı. Kızları açık havada ve modelden çalışmaya ve toplu sergi açmaya teşvik ettiği belirtilir; öğrencileri arasında Nazlı Ecevit, Aliye Berger ve Fahrelnisa Zeid anılır. Edebiyat-ı Cedide şairleriyle, özellikle Tevfik Fikret'le dostluk kurdu. Fikret'in 1915'teki ölümünde yüzünün kalıbını alarak bir maske çıkardı; bu, Türkiye'de yapılan ilk maske çalışması olarak anılır ve Aşiyan Müzesi'nde sergilenir.

İttihat ve Terakki çevresiyle yakınlığı yüzünden basında eleştirildi ve 1919'da İtalya'ya gitti. Bir yıl sonra döndü, bir süre daha okulda ders verdi. 1922'nin sonunda yeniden İtalya'ya gitti ve Müşfik Bey'den ayrıldı. İtalyan şair Gabriele d'Annunzio'nun aracılığıyla bir papa portresi yapma fırsatı buldu. 1927'de New York'a gitti; New York, Boston, Washington ve Chicago'da özel ders verdi, 1928'de bir kişisel sergi açtı, 1938–1939 New York Dünya Fuarı'nda protokol görevlisi olarak çalıştı. İkinci evliliğini 1932'de yaptığı, 1943'te Amerikan vatandaşlığına geçtiği Türkçe Vikipedi'de yazılıdır. Son yıllarını yoksulluk içinde geçirdi; 1954 dolaylarında New York'ta öldü ve Hart Island'daki kimsesizler mezarlığına gömüldü.

Üslubu ve Atatürk portresi

Mihri Müşfik Hanım portre ressamıdır. Türkçe Vikipedi'ye göre portrelerinde kübizm ve ekspresyonizmin etkisi görülür. Eserleri arasında 1908–09 civarında yaptığı Naile Hanım portresi önemli sayılır. Sayfa onu "saray minyatür geleneğinin geç dönem temsilcisi" olarak sunar; oysa okunan kaynaklar onu Avrupa'da yetişmiş, akademik portre ressamı olarak anlatır ve minyatürle bağlantısını belirtmez. Bu yüzden bu nitelemenin dikkatle okunması gerekir.

Atatürk portresinin tarihi kaynaklarda ayrışır. Türkçe Vikipedi, Yunan ordusunun denize dökülmesinin ardından, 1922'de yaklaşık üç metre yüksekliğinde, Mustafa Kemal'i mareşal üniformasıyla ayakta gösteren bir portre yaptığını ve onu Çankaya Köşkü'ne götürüp sunduğunu yazar. Aynı kaynağa göre tablo sonradan Yugoslavya Kralı Alexander'ın anısına Yugoslavya'ya hediye edildi, İkinci Dünya Savaşı'nda Belgrad Sarayı'nın tahribiyle kayboldu; 1990'larda bulunduğu da söylenir. İngilizce Vikipedi ise Cumhuriyet'in kurulmasından sonra kısa süre Türkiye'ye döndüğünü ve portreyi Çankaya'da bizzat sunduğunu belirtir.

Mirası

Taha Toros'un çalışmasına dayanan Türkçe Vikipedi, 1988'e kadar belgelenen yaklaşık 150 eserini sayar: Türkiye'de 32, İtalya'da 36, Fransa'da 23 ve Amerika'da altmışı aşkın. Salt Galata, 2019'da "Mihri: Modern Zamanların Göçebe Ressamı" sergisini açtı.