Attila

Roma'yı titreten "Tanrı'nın Kırbacı". İmparatorluğu Çin sınırından Galya'ya uzandı.

Hayatı ve tahta çıkışı

Attila'nın yaklaşık 406'da doğduğu kabul edilir. Doğum yeri ve gençlik yılları hakkında güvenilir bilgi yoktur; hayatı başlıca iki kaynaktan bilinir: Doğu Roma elçisi olarak sarayını ziyaret eden Priskos ve daha sonraki dönemde yazan Jordanes. Attila ile ağabeyi Bleda, amcaları Rua (Rugila)'nın ölümünün ardından Hunların başına geçti. Rua'nın ölümü kaynaklarda 433, 434 ya da 435 olarak geçer; Vikipedi 434'te ortak iktidarın başladığını yazar. World History Encyclopedia'ya göre kardeşler Hun topraklarında ayrı bölgeleri yönetti.

Ortak yönetim ve Doğu Roma

İngilizce Vikipedi'ye göre kardeşler iktidarın ilk yılında Doğu Roma ile Margus Antlaşması'nı yaptı ve yıllık ödemeyi iki katına çıkarttı. Başka bir kaynak (World History Encyclopedia) antlaşmayı 439 olarak verir; tarih kaynaklar arasında farklıdır. Antlaşma bozulunca Hunlar 441-442'de Tuna boyunca saldırıya geçti; Naissus ve Serdica gibi şehirler kuşatma araçlarıyla alındı. Bleda 445 dolaylarında öldü. Jordanes Attila'nın onu bir av sırasında öldürdüğünü yazar; ancak ölüm biçimi kesin olarak bilinmemektedir.

Tek başına hükümdar

Tek hükümdar olan Attila, 447'de Moesia üzerinden Termopylai'ye kadar ilerleyen yeni bir sefere çıktı. Doğu Roma, ağır haraç ödemek zorunda kaldı. 451'de Batı Roma prensesi Honoria'nın evlilik teklifini gerekçe göstererek Galya'ya girdi. Metz ve Strasbourg gibi şehirler zarar gördü. Katalaunum (Katalon) Ovaları Savaşı'nda Roma ve Vizigot ittifakının karşısına çıktı ve geri çekildi. 452'de İtalya'ya yöneldi, Aquileia gibi kuzey şehirlerini yağmaladı; ancak ordusunda hastalık ve erzak sıkıntısı bulunduğu, Papa I. Leo ile görüşmenin ardından geri döndüğü aktarılır. Bu çekilişin nedeni konusunda kaynaklar farklı yorumlar yapar.

Ölümü ve mirası

Attila, 453'ün başında, Ildico ile evlenmesinin ardından öldü. Kaynaklar şiddetli bir kanamadan söz eder; ölüm sebebi kesin değildir. Oğulları Ellak, Dengizik ve Ernak imparatorluğu paylaştı. Gepid önderi Ardarik'in öncülüğündeki Germen ayaklanması 454'te Nedao'da Hunları yendi. İmparatorluk, Attila'nın ölümünden yaklaşık on altı yıl sonra, 469'da fiilen dağıldı.

Attila'nın imparatorluğu zirvede Orta Avrupa ile Karadeniz kuzeyini kapsadı; sınırlarına ilişkin tahminler kaynaklara göre değişir. Hunların kökeni de tartışmalıdır. Bazı araştırmacılar Hunları Asya'daki Hunlarla (Xiongnu) ilişkilendirir, bazıları ise bunu reddeder. Walter Pohl, "Hun" adının Geç Antik Çağ'da seçkin bozkır savaşçı toplulukları için kullanıldığını söyler. Bu çerçevede Attila'nın etnik kimliği hakkında kesin bir hüküm vermek mümkün değildir.

Kronoloji

• 406 dolayları — Doğumu
• 434/435 — Bleda ile ortak iktidarın başlaması; Margus Antlaşması
• 441-442 — Tuna boyunca Doğu Roma'ya saldırı
• 445 — Bleda'nın ölümü
• 447 — Balkan seferi
• 451 — Galya seferi ve Katalaunum Savaşı
• 452 — İtalya seferi
• 453 — Ölümü
• 454 — Nedao Savaşı