Ahmed Karahisârî

Hamdullâh ekolüne karşı Yâkût-ı Müsta'simî yolunu Osmanlı'ya dirilten hattat; Süleymâniye levhâlarının yazarı.

Hayatı ve hocaları

Tam adı Ahmed Şemseddin Karahisârî'dir. Afyonkarahisar'da doğdu. TDV İslâm Ansiklopedisi doğumunu 1470'ten (875) önceye yerleştirir; Vikipedi gibi bazı kaynaklar 1468 yılını verir. Ailesi ve ilk eğitimi hakkında bilgi azdır. II. Bayezid'in saltanatı sırasında tahsil için İstanbul'a geldiği bilinir.

Aklâm-ı sitte denilen altı kalemi, Fâtih döneminde İstanbul'a yerleşmiş İranlı hattat Esedullâh-ı Kirmânî'den öğrendi. Tasavvufî terbiyesini ise Halvetî şeyhi Cemâleddin İshak Karamânî'nin yanında tamamlayarak ondan hilâfet aldı. İlginç bir ayrıntı olarak bu şeyh, Şeyh Hamdullah'tan hat dersi almış biriydi. Karahisârî'nin, Fâtih devri hattatlarından Yahyâ Sûfî'nin yazılarını inceleyerek yararlandığı da düşünülür.

1545 (952) tarihli saray ulufe kayıtlarında hattatlar arasında altıncı sırada, günde on dört akçe ulufeyle kayıtlıdır; saray hizmetine ne zaman girdiği belli değildir. Doksan yaşlarında, 1556'da (963) öldü. Şeyhi Cemâleddin İshak Karamânî'nin Sütlüce'deki tekkesinin hazîresine gömüldü. Mezar taşının yazısını kısmen kendisi ölmeden yazmış, gerisini Hasan Çelebi tamamlamıştır. Kabrin yeri bugün bilinmemektedir.

Üslubu ve katkısı

Karahisârî, Osmanlı hattında Şeyh Hamdullah'ın açtığı yolun dışında kalan, Yâkūt el-Müsta'sımî geleneğine dayanan bir çizgi kurdu. Yâkūt üslubunu olduğu gibi tekrarlamadı, kendine özgü biçimde yorumladı. Celî ve tezyinî yazılarda Yahyâ Sûfî ile oğlundan ilham alarak harfler arasında daha uyumlu oranlar elde etti. Bu üslup ona "şemsü'l-hat" ve "Yâkūt-ı Rûm" gibi unvanlar kazandırdı. Altın tahrirli, istifli kompozisyonları ve yazıyı tezyinî bir yüzey gibi düzenlemesi, katkısının en çok vurgulanan yanıdır.

Şeyh Hamdullah okulu ise satır düzeni ve harf güzelliğinde Yâkūt'u aşmış sayılıyordu. Karahisârî'nin yenilikleri başlangıçta pek çok hattatı etkiledi. Ancak bir yüzyıl içinde öncelik yeniden Hamdullah ekolüne geçti. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre onun etkisi, celî ve tezyinî yazılarda bir süre daha devam etmiş, bu yolla Mustafa Râkım'a kadar uzanmıştır.

Önemli eserleri

En tanınmış eseri, Kanûnî Sultan Süleyman için yazdığı büyük boy Mushaf'tır. Bugün Topkapı Sarayı Müzesi'nde Hırka-i Saâdet bölümünde, 5 numarada kayıtlıdır. Yaklaşık 61,5 × 42,5 cm ölçüsünde ve 300 varaktır. Sayfa düzeninde muhakkak, nesih ve sülüs satırlarının dönüşümlü kullanıldığı "Yâkūt tertibi" izlenmiştir. Tezhibi saray nakkaşhanesinde Kara Memi üslubunda yapılmış ve süsleme işi III. Mehmed dönemine kadar sürmüştür.

Süleymaniye Camii'nin kubbe ve pencere üstü yazıları da ona nispet edilir. Bu yazılar zamanla bozulmuş ve Sultan Abdülmecid döneminde Abdülfettah Efendi tarafından yenilenmiştir. Türk ve İslâm Eserleri Müzesi'nde olgunluk dönemine ait bir Kur'an cüzü (1443), bir Yâsîn sûresi (2649) ve çeşitli murakkaları bulunur. Çeşitli kütüphanelerdeki kıt'aları sülüs, nesih, muhakkak ve celî yazılardaki ustalığını gösterir.

Talebeleri ve mirası

En tanınmış talebesi, evlatlığı Hasan Çelebi'dir (ö. 1594). Hasan Çelebi hocasının yolunda yetişmiş, ancak sonraları Şeyh Hamdullah üslubuna geçmiştir. Kılıç Ali Paşa Camii yazılarını yazan Demircikulu Yûsuf Efendi, Derviş Mehmed ve Muhyiddin Halîfe de talebeleri arasında anılır.

Karahisârî bugün, teknik ustalığı ve yazıya getirdiği yeniliklerle Şeyh Hamdullah ve Hâfız Osman'la birlikte Osmanlı hattının üç temel isminden biri olarak değerlendirilir. Bununla birlikte kendi adıyla anılan ekol, Hamdullah çizgisi kadar uzun ömürlü olmamıştır.