Behram Kurşunoğlu
Birleşik alan kuramı üzerine çalışan; Coral Gables Konferansları'yla 20. yüzyıl fiziğinin toplanma noktasını yaratan Türk fizikçi.
Hayatı
Behram Kurşunoğlu 14 Mart 1922'de Trabzon'un Çaykara ilçesinde doğdu. İngilizce Vikipedi'ye göre İstanbul Yüksek Öğretmen Okulu'nun Matematik ve Astronomi Bölümü'nde üçüncü sınıf öğrencisiyken Millî Eğitim Bakanlığı bursuyla 1945'te Edinburgh Üniversitesi'ne gönderildi; Türkçe Vikipedi ise Türkiye'deki öğrenimini Ankara Üniversitesi olarak verir. Edinburgh'dan mezun olduktan sonra fizik doktorasını Cambridge Üniversitesi'nde tamamladı; Türkçe Vikipedi'nin infobox'ında doktora danışmanı Paul Dirac olarak gösterilir. Mannheim, onun Cambridge'deki lisansüstü yıllarından, 1950'lerin başından itibaren bütün kariyerini genel görelilik üzerine yoğunlaştırdığını yazar.
İngilizce Vikipedi, 1956-1958 arasında Orta Doğu Teknik Üniversitesi'nde Nükleer Bilimler ve Teknoloji Fakültesi dekanlığı yaptığını ve Genelkurmay Başkanlığı'na danışmanlık verdiğini kaydeder; Türkçe Vikipedi onu Türkiye Atom Enerjisi Kurumu'nun kurucu üyelerinden sayar. 1958'den itibaren Miami Üniversitesi'nde profesördü ve ömrünün geri kalanını orada geçirdi. 1968'de Rusya Bilimler Akademisi'nin daveti üzerine Sovyetler Birliği'nde misafir profesör olarak çalıştı. 25 Ekim 2003'te Miami'de kalp krizinden öldü; eşi Sevda Arif'ten üç çocuğu vardı.
Bilimsel çalışması
Kurşunoğlu'nun odağı, kütleçekimi elektromanyetizmayla geometrik olarak birleştirme çabasıydı. Philip Mannheim'ın anma konuşmasına göre bu çabanın tarihsel yolları üçtür: Weyl'in ayar kuramı, Kaluza-Klein'ın beşinci boyutu ve simetrik olmayan metrik yaklaşımı. Kurşunoğlu üçüncü yolu izledi; Einstein ve Schrödinger de aynı fikri bir dönem ciddiye almıştı. Simetrik olmayan on altı bileşenli bir metrik, on bileşenli simetrik kütleçekim alanı ile altı bileşenli antisimetrik elektromanyetik alanı birlikte barındırır. Kurşunoğlu bu fikri 1952'de Physical Review dergisinde yayımladı ve ardından iki ayrı köşegen (vierbein) alanı kullanan bir geometriye genişletti. Bu yaklaşımda kuramın kendisinden gelen bir uzunluk ölçeği bulunur; kuram, temel parçacıkların simetrilerini de kapsamayı amaçlıyordu. Kuramı "genelleştirilmiş görelilik" ya da "genelleştirilmiş kütleçekim kuramı" adlarıyla anıldı. *Physical Review Letters*'ta 1951-1976 arasında çeşitli makaleleri çıktı; Modern Quantum Theory (1962) en tanınmış kitabıdır. İngilizce Vikipedi, 1950'li yılların sonunda iki farklı nötrino türünün keşfinde yer aldığını da belirtir.
Coral Gables Konferansları ve kurumları
Mannheim, Kurşunoğlu'nun asıl kalıcı etkisini Coral Gables Konferansları'na bağlar. İlk konferans 1964'te yapıldı ve Kurşunoğlu orada "Temel parçacıklar için yeni bir simetri grubu" başlıklı bildiriyi sundu. Dizi yaklaşık kırk yıl boyunca sürdü; Kurşunoğlu 2000, 2001 ve 2002 konferanslarında da özgün bildiriler sundu. 1965'te Miami Üniversitesi'nde Teorik Çalışmalar Merkezi'nin kurucularından ve ilk müdürü oldu; merkez 1992'ye kadar sürdü ve Dirac, Onsager ve Hofstadter gibi Nobel ödüllü bilim insanlarını konuk etti. Sonrasında toplumsal ve uluslararası konulara toplantılar düzenleyen Global Foundation'ı kurup yönetti. 2003 konferansı, Paul Frampton'un altmışıncı yaş günü kutlaması olarak planlanmıştı; Kurşunoğlu'nun ölümüyle aynı zamanda onun anma toplantısına dönüştü.
Ödülleri
1965'te Amerikan Fizik Derneği üyeliğine seçildi, 1972'de TÜBİTAK Bilim Ödülü'nü aldı, 2001'de Amerika Atatürk Derneği'nin "Bilim Rehberdir" ödülünü kazandı.
Başlıca eserleri
- On Einstein's Unified Field Theory — 1951, birleşik alan kuramı üzerine makale.
- Modern Quantum Theory — 1962, ders kitabı.
- "A new symmetry group for elementary particles" — 1964, ilk Coral Gables konferansında sunduğu bildiri.