Erol Güngör
Topçu sonrası muhâfazakâr Türk sosyolojisinin ana ismi; Türk Kültürü ve Milliyetçilik ile sentez yapan akademisyen.
Hayatı
Erol Güngör, 25 Kasım 1938'de Kırşehir'de doğdu. Babası Abdullah Sabri Bey, annesi Zeliha Gülşen Hanım'dır. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre dedesi Ahî Evran Camii imamı Hâfız Osman Efendi'ydi; çocukluğunda bu çevrede tarih ve kültür merakı edindi. Ortaokulda eski yazıyı öğrendi, lisede özel Arapça dersleri aldı ve İslâm-Türk kültür tarihinin temel eserlerini okudu. Ziya Gökalp ve Hilmi Ziya Ülken'in yazıları o dönem okuduğu isimler arasındaydı. Kırşehir Lisesi'ni 1956'da bitirince İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ne kaydoldu. Fethi Gemuhluoğlu onu Mümtaz Turhan'la tanıştırdı; Turhan'ın teşvikiyle Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü'ne geçti. 1961'de mezun olduğu yıl Tecrübî Psikoloji Kürsüsü'nde asistan oldu.
Asistanlığı sırasında sosyal psikolojiye yöneldi ve Krech ile Crutchfield'in kitabını Sosyal Psikoloji adıyla çevirdi. 1965'te Mümtaz Turhan yönetiminde Kelâmî (Verbal) Yapılarda Estetik Organizasyon tezini tamamlayarak doktor oldu. 1966'da Kenneth Hammond'un daveti üzerine Colorado Üniversitesi Davranış Bilimleri Enstitüsü'ne gitti; 1968'de yurda dönüp sosyal psikoloji derslerini yürüttü. Askerlik yıllarında hazırladığı Şahıslararası İhtilâfların Çözümünde Lisanın Rolü adlı tezle 1970'te doçent oldu. 1978'de değerler sistemi ile ahlâkî değerler arasındaki ilişkiyi incelediği Değerler Psikolojisi Üzerinde Araştırmalar ile profesör oldu. Planlama Teşkilâtı, Millî Eğitim ve Kültür bakanlıklarının komisyonlarında görev aldı. 1982'de Selçuk Üniversitesi rektörlüğüne atandı; 24 Nisan 1983'te İstanbul'da öldü. Vikipedi ölüm sebebini kalp krizi olarak yazar ve Zincirlikuyu Mezarlığı'na gömüldüğünü belirtir.
Düşüncesi
TDV, Güngör'ü Ziya Gökalp ve Mehmed İzzet'le başlayıp Mümtaz Turhan'la devam eden Türk sosyoloji mektebinin bir halkası ve İslâm ile milliyetçiliğe yeniden bakanların önemli bir yorumcusu olarak niteler. Maddeye göre Turhan pozitivist bir ilim adamıydı; Güngör ise sağlam bilgiyi her sınıftan aydının anlayacağı bir dille aktardı. Din, kültür, medeniyet ve millet gibi konulara sistemli, kategorik, hatta didaktik bir biçim verdi; bu nedenle "terkipçi" bir zihniyete sahip sayılır. Metotta önce fikri anlamak, başkalarıyla karşılaştırmak, sonra tahlil ve terkip yapmak yolunu izledi. Birinci kaynaklara ve orijinal metinlere gitmeye önem verdi.
*İslâmın Bugünkü Meseleleri*'nde Müslümanların Batı medeniyeti karşısında yeni bir medeniyet kurma zorunluluğunu savundu; faiz, reform ve laikliğin vicdan hürriyeti anlamında ele alınması gibi konulara değindi. *İslâm Tasavvufunun Meseleleri*'nde tasavvufu tarih, felsefe ve sosyal psikoloji açısından inceledi. Tasavvufun kimi şathiye metinlerinde Ehl-i sünnet inancının dışına taştığını, mutasavvıfların toplum meselelerine ilgi göstermediğini olumsuz sayar, buna karşılık ahlâkî ve psikolojik değerini vurgular.
Etkisi ve mirası
TDV, Güngör'ün ders ve yayınlarıyla Türkiye'de sosyal psikolojiyi önemli bir alan hâline getirdiğini yazar. 1996 itibarıyla Türk Kültürü ve Milliyetçilik on bir, İslâmın Bugünkü Meseleleri on baskıya ulaşmıştı. Yazıları farklı siyasî yönelimlerce farklı biçimde yorumlanmıştır; bu kayıt yorumları değil, akademik faaliyetini ve eserlerini aktarır. Ayrıca Diriliş, Türk Yurdu, Hisar, Millî Kültür gibi dergilerde makaleler yazdı; toplam yayını 300'e yaklaşır.
Başlıca eserleri
- Türk Kültürü ve Milliyetçilik (1975) — milliyetçiliğin gelişimini ve Türk kültürünün temellerini sosyal psikoloji açısından inceler.
- Kültür Değişmesi ve Milliyetçilik (1980) — çağdaş bir millî kültür kurma gereği üzerine; millî tarih, örf ve âdetler, millî karakter gibi konular.
- İslâmın Bugünkü Meseleleri (1981) — hicrî XV. yüzyıla giriş vesilesiyle yazılan kitap.
- İslâm Tasavvufunun Meseleleri (1982) — tasavvufu sosyal bilimci gözüyle değerlendirir.
- Dünden Bugünden Tarih-Kültür-Milliyetçilik (1982) — on altı deneme.
- Tarihte Türkler (1988) — ölümünden sonra basılan, Türk tarihini sosyolog gözüyle anlatan kitap.
- Değerler Psikolojisi — profesörlük takdim tezi (Amsterdam 1993).