Halil İnalcık

Osmanlı İmparatorluğu: Klâsik Çağ ile Osmanlı tarihçiliğinin önde gelen isimlerinden; "Şeyhü'l-müverrihîn" diye de anılan tarihçi.

Hayatı

Halil İnalcık, 7 Eylül 1916'da İstanbul'da doğdu; Türkçe Vikipedi ve İngilizce Wikipedia bu tarihi verir. Ailesi Kırım göçmenidir; babası Seyit Osman Nuri Bey, annesi Ayşe Bahriye Hanım'dır. 1924'te Ankara'ya yerleştiler. Balıkesir Necati Bey Muallim Mektebi'nde okuduktan sonra Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi'ne girdi, 1940'ta mezun oldu. Timur üzerine çalışması Fuad Köprülü'nün dikkatini çekti ve fakültede asistan oldu. 1942'de Tanzimat ve Bulgar Meselesi adlı teziyle doktorasını tamamladı; Wikipedia bu tezi sosyo-ekonomik yaklaşımın Türk tarih yazımındaki ilk örneklerinden biri olarak niteler. Aralık 1943'te doçent, 1952'de profesör oldu. 1947'de Türk Tarih Kurumu üyeliğine seçildi.

1949'da Londra'ya gönderildi; British Museum'da Türkçe yazmalar üzerinde çalıştı ve SOAS'ta Paul Wittek'in seminerlerine katıldı. 1950'deki Paris kongresinde tanıştığı Fernand Braudel'in çalışmaları onu etkiledi. 1951'de Türkiye'ye döndü, Bursa şer'iyye sicilleri üzerine çalışmaya başladı. Columbia, Harvard, Princeton ve Pennsylvania üniversitelerinde ziyaretçi olarak ders verdi. 1972'de Ankara'dan ayrılıp Chicago Üniversitesi'nde Osmanlı tarihi kürsüsünü kurdu ve 1986'ya kadar orada çalıştı. Bilkent Üniversitesi'nde tarih bölümünü kurdu; tarih Türkçe Vikipedi'de 1993, İngilizce Wikipedia'da 1992 davetinden sonra olarak geçer. Ölümüne kadar lisansüstü seminer verdi. 1977'den başlayarak Osmanlı/Türk sosyal ve iktisat tarihi kongrelerini düzenleyen uluslararası bir birlik kurdu. 25 Temmuz 2016'da Ankara'da çoklu organ yetmezliğinden öldü ve Fatih Camii haziresine defnedildi.

Çalışma alanı ve yöntemi

İnalcık'ın çalışmaları Osmanlı toplumunun sosyal ve iktisadî çözümlemesine dayanır. Wikipedia, bir yandan Batı kaynaklarındaki önyargılı anlatıya, öte yandan Türkiye'deki romantik ve milliyetçi tarih yazımına karşı durmayı amaçladığını yazar. Wikipedia'ya göre Osmanlı mahkeme kayıtlarını, yani şer'iyye sicillerini toplumsal ve iktisadî tarih için ilk kez ayrıntılı kullanan tarihçiydi; Türkçe Vikipedi bu siciller üzerindeki çalışmasının kayıtların korunmasına da yol açtığını anlatır. Wikipedia ayrıca onun Osmanlı hânedanının Kayı boyuna bağlandığı iddiasının XV. yüzyılda üretildiğini göstermiş olduğunu yazar. Köprülü, Braudel ve Ömer Lütfi Barkan'dan etkilendi.

Eserleri ve ödülleri

İlk büyük eseri Hicrî 835 Tarihli Sûret-i Defter-i Sancak-i Arvanid (Ankara 1954) Arnavutluk sancağı tahrir defterinin yayımıdır. The Ottoman Empire: The Classical Age 1300-1600 1973'te çıktı; Türkçesi Osmanlı İmparatorluğu: Klasik Çağ (1300-1600) adıyla Yapı Kredi Yayınları'ndan 2003'te yayımlandı. Donald Quataert'le birlikte hazırladığı iki ciltlik An Economic and Social History of the Ottoman Empire 1994'te yayımlandı. Studies in Ottoman Social and Economic History 1985 tarihlidir. Türkçe yazdığı kitaplar arasında Osmanlı'da Devlet, Hukuk, Adalet, Osmanlı İmparatorluğu: Toplum ve Ekonomi ve Kuruluş ve İmparatorluk Sürecinde Osmanlı anılır.

Türkçe Vikipedi, 1993'te Sedat Simavi Vakfı ödülünü, 2002'de Kültür ve Sanat Büyük Ödülü'nü, 2003'te Macaristan Liyakat Nişanı'nı, 2005'te Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü'nü ve 2011'de Kral Faysal İslâmî Çalışmalar Ödülü'nü sayar. Aynı kaynak "Şeyhü'l-Müverrihin" ve "Tarihçilerin Kutbu" unvanlarını da anar, fakat kaynak göstermez. Kutup ifadesi, 2005'te yayımlanan söyleşi kitabının adında da geçer: Tarihçilerin Kutbu: Halil İnalcık Kitabı.

Etkisi ve mirası

Wallerstein'a atfen Wikipedia, İnalcık'ın metodunun öğrencilerini sosyo-ekonomik ve kültürel bakışlara yönelttiğini yazar. Doktora öğrencileri arasında İlber Ortaylı da vardır. 2003'te Bilkent'te kurulan Halil İnalcık Osmanlı Araştırmaları Merkezi'ne arşivini ve yüzü aşkın ayrıbasımını bağışladı. Çalışmaları Balkan dillerine ve Arapçaya çevrilmiş, birçok üniversitede ders kitabı olarak kullanılmıştır (Vikipedi).

Başlıca eserleri

• Hicrî 835 Tarihli Sûret-i Defter-i Sancak-i Arvanid (1954) — Arnavutluk sancağı defteri.
• Osmanlı İmparatorluğu: Klasik Çağ (1300-1600) — İngilizce aslı 1973.
• The Ottoman Empire: Conquest, Organization and Economy (1978).
• Studies in Ottoman Social and Economic History (1985).
• An Economic and Social History of the Ottoman Empire (Donald Quataert ile, 1994).