İdris Küçükömer

Düzenin Yabancılaşması ile Türk siyasî düşüncesine farklı bir okuma getiren iktisatçı-düşünür.

Hayatı

İdris Küçükömer, 1 Haziran 1925'te Giresun'da doğdu. Babasını 1934'te kaybetti. Liseyi Trabzon'da bitirdi, 1951'de İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi'nden mezun oldu ve aynı fakültede öğretim kadrosuna katıldı. Doktora tezi, çağdaş sermaye kuramlarındaki tartışmalı sorunlar üzerinedir; Türkçe Vikipedi tarih vermez, İngilizce Vikipedi 1955 olarak kaydeder. 1958'de doçent oldu. Aynı yıl ile 1960 arasında İngiltere'de bulundu.

Profesörlüğü uzun süre gecikti. Fakülte kurulu 1966'da onun profesörlüğe yükseltilmesine karar verdi, ancak üniversite senatosu kararı onaylamadı. Küçükömer Danıştay'da açtığı davayı kazandı; buna rağmen kararname ancak 1976'da yürürlüğe girdi. 1980 darbesinden sonra üniversiteden uzaklaştırıldı. Ölümüne kadar Milliyet, Akşam, Ant ve Yeni Gündem gibi yayın organlarında yazdı. 5 Temmuz 1987'de İstanbul'da öldü ve yerleştiği Büyükada'ya gömüldü.

Siyasî çizgisi

1960'lı yılların başında Yön çevresinde yer aldı, 1961 tarihli Yön bildirisini imzalayanlar arasındaydı ve 1963'te kurulan Sosyalist Kültür Derneği'nin kurucuları arasına girdi. Albay Talat Aydemir'in 1962'deki darbe girişimine yakın görünmüş, sonra bu tutumdan ayrılarak Türkiye İşçi Partisi'ne katılmış ve partinin bilim kurulunda çalışmıştır. 1973'te bir süre yazmayı bıraktı; on yıllık bu sessizlikten sonra 1983'te Erdal İnönü'nün öncülüğündeki Sosyal Demokrasi Partisi'ne üye oldu.

Aynı dönemde Sencer Divitçioğlu ve Selahattin Hilav gibi isimlerle birlikte Asya tipi üretim tarzı (ATÜT) kuramını Türkiye'nin toplumsal tarihine uyguladı. Sivil toplumun Batı'da gelişip Doğu'da gelişmemesinin nedenlerini sorguladı. Devletin merkezî ve despotik yapısını, sivil toplumun önündeki başlıca engellerden biri saydı.

Düşüncesi

Küçükömer'in adı en çok 1969'da yayımlanan Düzenin Yabancılaşması ile anılır. Kitabın ana savı, Türkiye'de sağ ve sol kavramlarının Avrupa'daki karşılıklarına göre tersine işlediğidir. Ona göre Cumhuriyet Halk Partisi çizgisi, kendini ilerici tanımlasa da, bürokrasiye ve merkeze dayandığı için toplumsal bakımdan sağda durur. Küçükömer bu çerçevede Kemalizm'i ve tek parti dönemini eleştirdi: devrimlerin yukarıdan ve halktan kopuk yürütüldüğünü, bürokratik aydınlarla halk arasında geniş bir mesafe bulunduğunu savundu. Kurtuluş Savaşı'nın anti-emperyalist nitelik taşıdığı yönündeki yaygın yargıya da karşı çıktı.

Bu görüşler Türkiye'de uzun süre tartışıldı. Kemalist yazarlar, özellikle toprak mülkiyetine ilişkin örneklerini eleştirdi. İngilizce Vikipedi, Murat Belge ve Ahmet İnsel gibi liberal-sol yazarların sivil toplum vurgusunda ona yakın durduğunu belirtir.

Başlıca eserleri

• Gelişmiş ve Az Gelişmiş Ülkelerin İlişkileri — politik iktisat denemesi (1966).
• Düzenin Yabancılaşması — sağ-sol ayrımının Türkiye'deki yerini tartışan ana eseri (1969; sonraki baskılarda Batılaşma - Düzenin Yabancılaşması başlığıyla da anılır).
• İktisat İlkelerine Yeniden Bakış — iktisat kuramı çalışması (1972).
• Cuntacılıktan Sivil Topluma: Yön ve Ant Yazıları — gazete ve dergi yazılarından derleme.
• Sivil Toplum Yazıları — sivil toplum üzerine yazılarından derleme.
• Halk Demokrasi İstiyor mu? — tamamlanmamış son çalışması.

Şair Can Yücel, ölümünün ardından ona "İdris'in Şu İşi" adlı bir şiir yazmıştır.