Oktay Sinanoğlu
Yale'in en genç tam profesörlerinden; çok-elektronlu atom kuramı üzerine çalışan kimyacı; Bye Bye Türkçe ile dil ulusalcılığının savunucusu.
Hayatı
Oktay Sinanoğlu, 25 Şubat 1935'te İtalya'nın Bari şehrinde doğdu. Babası Nüzhet Haşim Sinanoğlu orada Türkiye'nin konsolosluk görevlisiydi; aile 1938-1939 arasında Türkiye'ye döndü. Türkçe Vikipedi'ye göre TED Ankara Yenişehir Lisesi'ni 1953'te birincilikle bitirdi; İngilizce Vikipedi mezuniyet yılını 1951 olarak verir. Okul bursuyla gittiği Amerika Birleşik Devletleri'nde Kaliforniya Üniversitesi Berkeley'den kimya mühendisi olarak mezun oldu (1956), Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'nde yüksek lisansını tamamladı (1957) ve Sloan ödülünü aldı. Doktorasını Berkeley'de Kenneth Pitzer'in danışmanlığında bitirdi (1959-1960).
1960'ta Yale Üniversitesi kimya bölümünde görev aldı, 1 Temmuz 1963'te tam profesör oldu. Yale kaynaklı aktarımlar bunu üniversitenin yirminci yüzyıldaki en genç tam profesörlüğü olarak verir; Türkçe Vikipedi ise bu iddianın sonradan "ikinci en genç" biçiminde değiştiğini, Yale'in son üç yüz yıllık tarihinde ise "üçüncü en genç" olduğuna inanıldığını yazar. 1964'te Yale'de kuramsal kimya bölümünün kurulmasında yer aldı. 37 yıllık Yale görevinden 1997'de emekli oldu, 2002'ye kadar İstanbul'da Yıldız Teknik Üniversitesi kimya bölümünde çalıştı. 19 Nisan 2015'te Miami'de öldü; Karacaahmet Mezarlığı'na defnedildi. Şarkıcı ve oyuncu Esin Afşar'ın ağabeyidir.
Bilimsel çalışmaları
En çok anılan katkısı, 1961'de yayımlanan atom ve moleküllerin çok-elektron kuramıdır. Bu makale elektron korelasyonunu ele alır ve İngilizce Vikipedi'ye göre sonradan yaygınlaşan "coupled cluster" yönteminin önünü açmıştır. Türkçe Vikipedi ayrıca şu çalışmalarını sayar: çözgeniter (solvofobik) kuram (1964), kimyasal tepkime mekanizmaları kuramı (1974), mikrotermodinamik (1981) ve değerlik kabuğu etkileşim kuramı (1983). Klatrat hidratların istatistik mekaniği, çözelti kuramı ve yüzey gerilimi üzerine de makaleler yayımladı. Son yıllarda geliştirdiği değerlik etkileşim formülü (VIF), tepkimelerin seyrini kâğıt kalemle öngörmeyi hedefliyordu; İngilizce Vikipedi bunun geniş kabul görmediğini de belirtir. Yazdığı akademik kitaplar arasında Modern Quantum Chemistry: Istanbul Lectures (1965) ve Sigma Molecular Orbital Theory (1970) vardır.
Ödüllerinden bazıları: 1966 TÜBİTAK Bilim Ödülü (kimya), 1973 Alexander von Humboldt Araştırma Ödülü, 1975 Japonya'nın uluslararası üstün bilim insanı ödülü. 1962'de Orta Doğu Teknik Üniversitesi mütevelli heyeti ona "danışman profesör" unvanı verdi; 1975'te özel bir kanunla "Cumhuriyet Profesörü" unvanı tanındı.
Dil ve eğitim üzerine görüşleri
Türkiye'ye dönük yazılarında Türkçenin yabancı sözcüklerin baskısı altında olduğunu savundu, eğitim dilinin Türkçe olmasını, yabancı dilin ise ek olarak öğretilmesini istedi. Bazı yabancı kökenli sözcüklere karşılık önerdi; Türkçenin yapısı gereği iyi bir bilim dili olduğunu söyledi. Bu görüşlerini Bye Bye Türkçe (2005), Türkçe Giderse Türkiye Gider, Hedef Türkiye gibi kitaplarda işledi. İngilizce Vikipedi, *Bye Bye Türkçe*'de Türkçe ile Japonca arasında sözcük benzerliğine dayanan bir akrabalık fikri ileri sürdüğünü de not eder.
Tartışmalı iddia
Türk basınında Sinanoğlu'nun iki kez Nobel Kimya Ödülü'ne aday gösterildiği yazılır; Türkçe Vikipedi bunu onun kendi beyanı olarak aktarır. İngilizce Vikipedi ise iddianın Nobel Vakfı verileriyle desteklenmediğini belirtir. Bu nedenle ifade doğrulanmamış sayılmalıdır.
Mirası
Sinanoğlu, uluslararası kuramsal kimya yazınında elektron korelasyonu üzerine çalışmasıyla anılır. Türkiye'de ise bilim insanı kimliğinin yanında dil ve eğitim tartışmalarının tanınmış bir ismi olmuştur. Emine Çaykara'nın hazırladığı Türk Aynştaynı Oktay Sinanoğlu Kitabı (2001) hakkında yazılmış en bilinen kitaplardandır.