Sedefkâr Mehmed Ağa
Sinan'ın yetiştirdiği mimarlardan; 1606'da Dalgıç Ahmed Ağa'nın ardından mimarbaşı olup Sultan Ahmed Camii'ni inşâ eden usta.
Hayatı ve yetişmesi
Sedefkâr Mehmed Ağa, Kanûnî Sultan Süleyman döneminde, 1562-63'te Rumeli'den devşirme olarak İstanbul'a getirildi. Doğum yeri ve tarihi bilinmez. Kalkandelenli olduğunu ileri sürenler vardır, ama İlbasan'ın (Elbasan, Arnavutluk) daha güçlü ihtimal olduğu kabul edilir; yaklaşık 1540 doğumlu sayılır. Mimar Sinan'ın yetiştirdiği mimarlardan biridir. İngilizce Vikipedi, Acemi Oğlanlar Ocağı'ndaki altı yıldan sonra musikiyle uğraştığını, yirmi yıl kadar sedef kakmada uzmanlaştığını ve lakabını bu sanattan aldığını yazar. Aynı kaynağa göre Sinan'ın ilk yardımcısıydı ve Sinan yokken ofisi yönetti.
Mimarbaşı olmadan önce 1597-98'de su nâzırlığına getirildi ve sekiz yıl bu görevde kaldı. Vikipedi, 1586'da Manisa Muradiye Camii'ni tamamlamakla görevlendirildiğini, III. Murad'a bir Kur'an sandığı sunduğunu ve kapıcı yapıldığını, Sinan'ın 1588'de ölümünün ardından mimarbaşılığa Davud Ağa'nın getirildiğini, onun 1599'daki ölümünden sonra Dalgıç Ahmed Ağa'nın göreve geldiğini yazar. Mehmed Ağa 8 Cemâziyelâhir 1015'te (11 Ekim 1606) mimarbaşı atandı. TDV bu görevde ne zamana kadar kaldığının bilinmediğini belirtir.
Kişiliği
Dostu Câfer Çelebi, 1614 tarihli *Risâle-i Mi'mâriyye*'de Mehmed Ağa'yı yumuşak huylu, alçak gönüllü, cömert ve dindar biri olarak tanıtır. Üstünlüklerini saklar, misafir ağırlamayı ve hediye vermeyi severdi. Helâl sadaka vermek için sedef işleri yapıp bunları sattırır, geliri yoksullara dağıtırdı. Devrin bilginleri, şeyhleri ve devlet adamlarıyla sohbet etmekten hoşlanırdı.
Eserleri
En bilinen eseri İstanbul'daki Sultan Ahmed Külliyesi'dir. Vikipedi'ye göre 1609-1616 arasında yalnızca bu yapıyla ilgilendi. Cami, merkezde büyük bir kubbe ve onu dört yarım kubbe ile küçük eksedralarla kuran simetrik bir plana sahiptir; tasarımın Ayasofya'ya ve Sinan'ın çalışmalarına dayandığı belirtilir. İç mekândaki çini kaplamadan dolayı Mavi Cami adıyla da anılır.
TDV ayrıca şu yapıları sayar: Kâbe'nin onarımı, Üsküdar ve Ladik'te I. Ahmed camileri, Beylerbeyi'nde İstavroz Mescidi, Güngören'de II. Osman Camii, III. Mehmed Türbesi, Eyüp Sultan Türbesi önüne ilâve, çeşitli yerlerdeki I. Ahmed çeşmeleri, Tersane Sarayı'nda Has Oda Kasrı, Topkapı ve Edirne saraylarında imar çalışmaları, Edirne'de Ekmekçizâde Ahmed Paşa Köprüsü ve Kervansarayı ile Uzunköprü'de II. Murad Camii ve Köprüsü'nün onarımı. İlbasan'da kendi adına cami, hamam ve çeşmeler de yaptırmıştır. Vikipedi, I. Ahmed için yaptığı, sedef ve kaplumbağa kabuğu kakmalı ceviz tahtın Topkapı Sarayı'nda bulunduğunu yazar.
Ölümü
Hüseyin Ayvansarâyî, camiyi bitirince vezirlik rütbesi aldığını, 1618'de öldüğünü ve Üsküdar'a gömüldüğünü yazar; başka kaynaklarca desteklenmeyen bu bilgiye bazı araştırmacılar ihtiyatla yaklaşır. Vikipedi 1617'yi verir. Evliyâ Çelebi, İlbasan'da 1636-37 tarihli çeşmelerden söz eder; bu, görevden ayrıldıktan sonra doğum yerinde eser yaptırmış olabileceğini düşündürür. Halefi olarak Mimar Ali Çelebi anılır, ancak göreve geliş tarihi 1618 ile 1622 arasında tartışmalıdır.