Sezai Karakoç
Diriliş mecmuasıyla bir nesil yetiştiren; İslâm medeniyeti tezini Türk şiirinin diline kavuşturan üstâd.
Hayatı
Sezai Karakoç, 22 Ocak 1933'te Diyarbakır'ın Ergani ilçesinde doğdu. İlk ve orta öğrenimini Ergani ve Diyarbakır'da, liseyi Gaziantep'te tamamladı. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi'nin maliye bölümünden 1955'te mezun oldu. Maliye Bakanlığı'nda hesap uzmanı ve gelirler kontrolörü olarak Anadolu'nun çeşitli yerlerinde çalıştı; 1959'da İstanbul'a atandı. Yedek subaylığını 1960-1961'de yaptı. 1965-1973 arasında birkaç kez görevinden istifa etti ve sonrasında resmî bir görev almadı.
Yazı hayatının merkezinde, kurucusu, başyazarı ve yayın yönetmeni olduğu Diriliş yer alır. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre dergi ilk olarak Mart-Nisan 1960'ta Ankara'da iki sayı çıktı; 1966'dan itibaren İstanbul'da, farklı dönemlerde aylık dergi, haftada iki kez çıkan gazete ve bir süre günlük gazete olarak yayımlandı. Son dönemi 1988-1992 arasındadır. Karakoç ayrıca Diriliş Yayınları'nı kurdu ve eserlerini burada bastı.
Siyasî faaliyeti de oldu: 1990'da Diriliş Partisi'ni kurdu ve parti 1997'de kapanana kadar genel başkanlığını yürüttü; 2007'de Yüce Diriliş Partisi'ni kurdu. 2006'da Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü'nü aldı. 16 Kasım 2021'de İstanbul'da öldü ve Şehzade Camii hazîresine defnedildi.
Şiiri
Karakoç'un ilk şiirleri 1950'lerde dergilerde yayımlandı. İlk kitapları Körfez (1959), Şahdamar (1962) ve Sesler (1968), edebiyat tarihlerinde çoğunlukla İkinci Yeni şiiriyle birlikte anılır; yoğun imge, kapalı söyleyiş ve dilde yenilik arayışı bu yakınlığın göstergeleri olarak gösterilir. Bununla birlikte Hızırla Kırk Saat (1967), Taha'nın Kitabı (1968) ve Gül Muştusu (1969) ile şiirinin yönü belirginleşti. Bu kitaplarda Kur'an kıssaları, peygamber ve velî figürleri, tasavvufî semboller ve medeniyet tarihi, modern şiirin imge diliyle bir araya gelir.
Hızırla Kırk Saat, Hızır figürüyle yapılan bir iç yolculuk çerçevesinde kurulmuş uzun bir şiirdir; eleştirmenler bu eseri, şairin metafizik ve medeniyet kaygısını şiire taşıdığı başlıca metinlerden sayar. Gül ve kıyamet gibi imgeler, sonraki kitaplarında da sıkça tekrarlanır.
Düşüncesi
Karakoç'un düşüncesi "diriliş" kavramı etrafında örülür. Bu kavramla İslâm medeniyetinin dışarıdan alınmış modellerle değil, kendi kaynaklarına dönerek yeniden canlanabileceği fikrini dile getirir. Ona göre toplumsal ve siyasî yenilenme, önce ruhî ve ahlâkî bir yenilenmeyi gerektirir. TDV İslâm Ansiklopedisi, *Diriliş*'in hem resmî kültür politikasına hem de Marksizm gibi Batı kaynaklı ideolojilere karşı bağımsız bir çizgi izlediğini belirtir.
Bu fikirleri *Diriliş*'teki başyazılarında geliştirdi ve kitaplarda topladı. İslâm'ın Dirilişi (1967), derginin 1966-1967 sayılarında çıkan yazılardan oluşur. Diriliş Neslinin Âmentüsü (1978), bu düşüncenin kısa ve ilke cümleleri hâlinde özetlendiği bir metindir. Yunus Emre, Mevlânâ ve Mehmed Âkif üzerine yazdığı incelemeler ile Edebiyat Yazıları, şiir ve gelenek üzerine görüşlerini içerir.
Etkisi ve mirası
Diriliş, 1960 sonrası Türkiye'de İslâmî düşünce ve edebiyat çevrelerinin önemli yayın organlarından biri oldu. TDV İslâm Ansiklopedisi, dergide yazan isimler arasında Cahit Zarifoğlu, Nuri Pakdil ve İsmet Özel'i sayar. Karakoç'un şiiri ve düşüncesi, özellikle 1970'lerden sonra yetişen kuşak üzerinde etkili olarak değerlendirilir.
Başlıca eserleri
- Körfez (1959) — İlk şiir kitabı.
- Şahdamar (1962) — İkinci Yeni dönemiyle birlikte anılan şiirler.
- Hızırla Kırk Saat (1967) — Hızır figürü etrafında kurulan uzun şiir.
- İslâm'ın Dirilişi (1967) — Diriliş'teki yazılardan oluşan fikir kitabı.
- Taha'nın Kitabı (1968) — Dinî ve tarihî temaları işleyen şiirler.
- Gül Muştusu (1969) — Gül imgesi üzerine kurulu şiirler.
- Diriliş Neslinin Âmentüsü (1978) — Diriliş düşüncesinin ilkelerini özetleyen metin.