Abdullah Buhârî

Levnî’den sonraki kuşaktan, imzalı ve tarihli eserlerini 1735–1745 arasında veren tasvir sanatçısı. Tek figürlü albüm yapraklarında devrinin kadın ve erkek tiplerini, kıyafetlerini ve çiçekleri resmetti; yüzlere Batı etkisiyle boyut kazandırmaya çalıştı.

Hayatı

Abdullah-ı Buhârî'nin hayatına dair belge çok azdır. Doğum ve ölüm tarihleri kaynaklarda yoktur. Bilinenler, imzalı ve tarihli eserlerine dayanır. TDV İslâm Ansiklopedisi bu eserleri 1735–1745 arasına yerleştirir; Türkçe Vikipedi en verimli yılları 1735–1743 olarak verir. İngilizce Vikipedi eserlerinin hepsinin "resmetti Abdullah Buhârî" biçiminde imzalı ve tarihli olduğunu belirtir. Adındaki nisbe, kökeninin Buhara'ya uzandığını düşündürür, ama kaynaklar bunu açıklamaz.

Üslubu ve katkısı

TDV, onu geleneksel minyatür üslubundan Batı resmine geçiş döneminde yetişen son tasvir sanatçıları arasında en tanınmış olarak anar. Figürlerin yüzünü Batı etkisiyle ele alıp onlara boyut vermeye çalıştığını belirtir. Tek figürlü sayfalarda dönemin kadın ve erkek tipleri ile kıyafetlerini gösterdi; gül ve lâle gibi çiçek resimleri de yaptı. Bu sayfalar çoğunlukla albüm (murakka') yapraklarıdır ve bir sanat tarihi yorumuna göre saray çevresinin dışında da dolaşabilen, tek tek alınabilen resimlerdir.

Modern araştırmalar, kadın figürlerindeki ağır oranlara dikkat çeker: büyük baş, güçlü boyun, dolgun beden ve omuzlara kıyasla geniş kalçalar, bir önceki kuşağın zevkinden farklı bir güzellik anlayışını yansıtır. İngilizce Vikipedi'nin dayandığı çalışmalar bu ayrıntıları Osmanlı kadın modasının görsel kaydı olarak yorumlar. Figürleri mekân içinde konumlandırması da onu önceki sanatçılardan ayıran bir yön olarak anılır.

Önemli eserleri

TDV'nin saydığı kayıtlar şunlardır:

• İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi, TY 9364: albüm.
• Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi, Hazine 2143: albüm içinde eserleri; aynı kütüphanede YY 1042, 1043 ve 1086 numaralı ayrı sayfalar.
• Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi, Emanet Hazinesi 1380: lake cilt kapağının şemselerine yaptığı iki manzara.

Bu son iki manzara resmi, TDV'ye göre Batı etkisindeki Türk resminde üçüncü boyutun "gerçekçi" biçimde verilmeye çalışıldığı bilinen en eski tarihli manzara kompozisyonlarıdır.

Sayfada gösterilen "Hamamda kadın" yaprağı, İngilizce Vikipedi'de 1741–42 tarihli olarak anılır. Aynı kaynak, bu resmin pahalı albümlere girmeyen, daha ucuz bir levha olarak dolaştığını ve daha geniş bir kitleye hitap ettiğini ileri sürer.

Mirası ve değerlendirme

Levnî'nin tek figürlü albüm geleneğini devralan Abdullah Buhârî, Lâle Devri sonrasında minyatürün Batılılaşmaya doğru nasıl dönüştüğünü gösteren tarihli örnekler bıraktığı için önemlidir.