Konstantin Kapıdağlı
III. Selim portresi
Geleneksel kitap resminden Avrupa tarzı portreye geçişin saray ressamlarından. III. Selim’in sarayında çalıştı; tuval üzerine yağlı boya yapan ilk Osmanlı ressamlarından sayılır. 1804–1806 arasında Osman Gazi’den III. Selim’e uzanan padişah portreleri dizisini yaptı.
Hayatı
Konstantin Kapıdağlı, III. Selim döneminde saraya hizmet etmiş Rum asıllı bir Osmanlı ressamıdır. Asıl adı Yunanca kaynaklarda Konstantinos Kyzikinos olarak geçer; "Kapıdağlı" nisbesi Marmara kıyısındaki Kapıdağ yarımadasına, yani antik Kyzikos bölgesine bağlanır. Doğum yeri ve tarihi ile ölüm tarihi kaynaklarda bulunmaz. Türkçe ve İngilizce Vikipedi bunun açıkça bilinmediğini belirtir; İngilizce madde eserlerinin çoğunu yaklaşık 1789–1806 arasına yerleştirir. Bu yüzden 1806 civarı kesin bir ölüm tarihi değil, eser tarihlerinden çıkarılmış bir sondur.
Türkçe Vikipedi'ye göre ilk resimleri kadın ve erkek figürleridir ve Topkapı Sarayı'nda bulunur. Bu bilgi tek kaynağa dayanır.
Üslubu ve katkısı
Kapıdağlı, kitap resmi geleneğinden Avrupa tarzı portreye geçişin saray ressamlarından sayılır. Wendy Shaw'a dayanan İngilizce Vikipedi, onun tuval üzerine yağlıboya yapan ilk Osmanlı sanatçılarından biri olduğunu ve o dönemde Osmanlı topraklarında yaygın olmayan, üç boyutlu perspektif kurgularını denediğini belirtir. Bu, minyatürün düz, anlatıya bağlı yüzeyinden ayrılan bir yöneliştir.
Önemli eserleri
Bayram Töreninde Tahttaki III. Selim (yaklaşık 1789), onun en çok anılan tablosudur. Türkçe Vikipedi aynı tabloyu III. Selim'in Cülûs Töreni diye de anar; iki adın aynı eseri gösterdiği anlaşılıyor, ancak bu eşleştirme ayrıca doğrulanmalıdır. Aynı madde 1803'te III. Selim'in bir portresini yaptığını da yazar.
En bilinen toplu işi, 1804–1806 arasına tarihlenen padişah portreleri dizisidir ve "Kapıdağlı serisi" diye anılır. III. Selim, Osman Gazi'den kendisine kadar gelen padişahların portrelerini ondan istemişti. Dizide padişah bir çerçevenin içinde gösterilir; altında hayatından bir sahne yer alır. Padişahların çoğu seri hazırlandığında ölmüş olduğundan yüzler gerçekçi değil, idealize edilmiş ve hayalî biçimde çizilmiştir. Seri Topkapı Sarayı'nda korunur. III. Selim'in 1807'de tahttan indirilmesiyle iş yarım kaldı; İngilizce Vikipedi'ye göre proje John Young'ın II. Mahmud döneminde 1815'te yayımladığı Series of Portraits of the Emperors of Turkey ile sürdürülmüştür.
Seri tek tek tablolar ve çerçeveli portreler olarak anılır.
Mirası
İngilizce Vikipedi, bu düzenin ondan sonraki XIX. yüzyıl padişah portreleri için örnek olduğunu belirtir: çerçeveli portre ve altında bir hayat sahnesi. Osmanlı saray portreciliğinde Batı tekniğine dayalı bu çizgi, Kapıdağlı’dan önce de Refâil adıyla anılan Rafael Manas ile başlamıştı; iki ressam birbirinin ardılı değil, aynı eğilimin temsilcileridir. "Klasik silsilenin son halkası, modern Türk resminin ilk düğümü" cümlesi sayfaya ait bir yorumdur ve kaynaklarda geçmez. Kapıdağlı hakkında TDV İslâm Ansiklopedisi'nde madde bulunmadığından bilgiler Vikipedi ve ikincil kaynaklara dayanır; ayrıntılı bir çalışma için sanat tarihi araştırmalarına bakmak gerekir.