I. Mahmud Tuğrası
Patrona Halil İsyanı sonrası tahta çıktı; askeri ıslahatlar başlattı.
Tuğranın okunuşu
I. Mahmud tuğrası, tuğra metninde bir sıra değişikliğinin başladığı yer olarak anılır. M. Uğur Derman, TDV İslâm Ansiklopedisi'ndeki "Tuğra" maddesinde şunu belirtir: Yıldırım Bayezid'den beri babanın adına eklenen "han" unvanı, I. Mahmud'dan itibaren babadan alınıp padişahın kendi adına eklenmiştir. Zarif Orgun da aynı değişikliği bu döneme bağlar. Orgun bunu II. Murad'ın "Murad bin Mehmed Han" ile III. Mustafa'nın "Şah Mustafa Han bin Ahmed" tuğralarını karşılaştırarak gösterir.
Bu kurala göre II. Mustafa'nın oğlu Mahmud'un tuğrası "Şah Mahmud Han bin Mustafa el-muzaffer dâimâ" kalıbına uyar. "Şah" unvanı, Orgun'a göre I. Ahmed'den II. Mahmud'a kadar bütün padişah tuğralarında yer aldığı için bu metinde de bulunur. Unvan bu dönemde tek bir şîn ve iki he harfiyle, büyük ölçüde süs niteliğinde yazılır.
Yapısı
Tuğra klasik bölümlerini korur: metnin yer aldığı sere (kürsü), sola açılan iç ve dış beyze, yukarı yükselen üç tuğ, tuğların ucundan sola inen zülfeler ve sağa uzanan kol (hançer). Derman'a göre XVIII. yüzyılda tuğraya bir ölçü düzeni getirme çabası başlamıştır. Bu düzende kürsünün boyu esas alınmış, beyzeler ve zülfeler buna göre ayarlanmış, tuğranın yüksekliği kürsünün iki katı kabul edilmiştir. Bu usulü ilk kimin uyguladığı bilinmemektedir.
Kullanıldığı belgeler ve kitâbeler
I. Mahmud tuğrası, ferman ve beratların yanı sıra taş kitâbelerde de görülür. Derman'a göre tuğralı kitâbe geleneği III. Ahmed'le başlamıştır. İstanbul içindeki ilk tuğralı kitâbe ise I. Mahmud'a aittir ve Tophâne-i Âmire üzerinde, 1743 (1156) tarihlidir.
Derman, yeniden alınan yerlere tuğralı kitâbe konulmasına bir örnek de verir. Belgrad 1739'da yeniden Osmanlı idaresine geçtiğinde şehre I. Mahmud tuğralı bir kitâbe yerleştirilmiştir. Avusturya ordusu 1789'da Belgrad'ı aldığında ordunun komutanı General Gideon Ernst von Laudon bu kitâbeyi söktürmüştür. Kitâbe, Laudon'un Viyana yakınlarında Hadersdorf'taki malikânesinin bahçe ormanına taşınmıştır. Olay, tuğranın bir egemenlik işareti olarak taşıdığı anlamın karşı tarafça da tanındığını gösterir.
Edebiyattaki yeri ve tuğrakeşler
XVIII. yüzyıl, tuğrayı öven şiirlerin çoğaldığı bir dönemdir. Ahmet Topal'ın "tuğrâiyye" türü üzerine çalışmasına göre şair Ârif Süleyman (ö. 1769/70) şairliğinin yanında müzehhiplik ve tuğrakeşlik de yapmıştır. Şairin "Kasîde-i Mesneviyye Der Vasf-ı Tuğra" başlıklı on dört beyitlik mesnevisi, I. Mahmud'un tuğrasını tarif etmek için yazılmıştır. Topal, şairin tuğra çekme tecrübesinin bu şiire yansımış olabileceğini düşünür.
Derman'ın değerlendirmesine göre XVIII. yüzyılda tezhipsiz çekilen ya da taşa oyulan tuğralarda eski zarafet kaybolmuştur. Tuğra, ancak XIX. yüzyıl başında Mustafa Râkım Efendi'nin düzenlemeleriyle yeni bir âhenge kavuşacaktır.
Padişahın biyografisi için bkz. I. Mahmud'un biyografisi.