I. Mahmud
Padişah
Patrona Halil İsyanı sonrası tahta çıktı; askeri ıslahatlar başlattı.
Hayatı ve tahta çıkışı
Mahmud, 2 Ağustos 1696'da Edirne'de doğdu; babası II. Mustafa, annesi Sâliha Sultan'dır. Babası 1703 Edirne Vak'ası ile tahttan indirilince kardeşleriyle birlikte İstanbul'a getirildi ve yaklaşık yirmi yedi yıl sarayda kapalı yaşadı. Bu uzun bekleyişi satranç, şiir ve mûsikiyle geçirdiği aktarılır.
Eylül 1730'da patlak veren Patrona Halil İsyanı, amcası III. Ahmed'in tahttan çekilmesiyle sonuçlandı. Mahmud 2 Ekim 1730'da tahta çıktı. İlk aylarda devlet fiilen isyancıların vesâyeti altındaydı; yeni padişah ocak ağalarını ve devlet adamlarını yanına çekerek Patrona Halil ve yandaşlarını tasfiye etti, 1731'de çıkan yeni kıpırdanmalar da bastırıldı.
Saltanatı
İç düzeni sağladıktan sonra dış meselelere yöneldi. İran cephesinde 1731-1732'de Urmiye ve Tebriz civarında başarılar kazanıldı. Nâdir'in şah olarak öne çıkmasıyla ilişkiler yeni bir evreye girdi; 1736'daki uzlaşmada Nâdir'in şahlığı tanındı. Savaşlar aralıklarla sürdü ve 4 Eylül 1746'da Kasrışîrin Antlaşması esas alınarak yapılan barışla sona erdi.
Batı'da ise 1736-1739 yıllarında Rusya ve Avusturya ile aynı anda savaşıldı. Avusturya cephesindeki başarılar ve Belgrad'ın geri alınması, Eylül 1739'da imzalanan Belgrad Antlaşması'na zemin hazırladı. Antlaşma Belgrad'ı yeniden Osmanlı'ya bıraktı ve uzun sürecek bir barış dönemi açtı.
Yönetim ve kültür
Askerî yenileşme alanında Fransız asıllı Comte de Bonneval'i, Müslüman olduktan sonraki adıyla Humbaracı Ahmed Paşa'yı humbaracı ocağının ıslahıyla görevlendirdi. 1734'te Üsküdar'da açılan hendese okulu, TDV İslâm Ansiklopedisi'nde sonraki mühendis mekteplerinin öncüsü olarak anılır.
Mahmud aynı zamanda imar ve kitap hamisiydi. Ayasofya, Fatih ve Süleymaniye camilerinde kütüphaneler kurdurdu; Galatasaray'da da bir kütüphane tesis etti. Taksim'deki su dağıtım sistemi onun döneminde yapıldı ve şehre yüzü aşkın çeşmeyle su ulaştırıldı. Cağaloğlu Hamamı onun eseridir; Nuruosmaniye Külliyesi'nin inşasını da o başlattı, yapı kardeşi III. Osman zamanında tamamlandı. "Sebkatî" mahlasıyla şiirler yazdı, besteler yaptı; çiçeğe ve satranca düşkünlüğü kaynaklarda yer alır. 1748'de Osmanlı ülkesinde masonluğu yasaklayan bir karar aldığı da kaydedilir.
Ölümü ve mirası
13 Aralık 1754'te cuma namazından sarayına dönerken, Topkapı Sarayı'nın Demirkapı tarafında at üstünde fenalaşarak öldü. Yeni Cami yanındaki Turhan Sultan Türbesi'ne defnedildi. Tahta kardeşi III. Osman geçti.
TDV İslâm Ansiklopedisi onu dindar, akıllı, adil ve barışı gözeten bir hükümdar olarak niteler. Saltanatı, bir isyanla başlayıp iç istikrarla devam eden; askerî teknikte Batı'dan ilk sistemli alımların yapıldığı ve Belgrad Antlaşması ile Balkanlar'da geçici bir dengenin kurulduğu yirmi dört yıllık bir dönem olarak öne çıkar.
Kronoloji
- 1696 — Edirne'de doğumu (2 Ağustos)
- 1730 — Patrona Halil İsyanı; 2 Ekim'de tahta çıkışı
- 1734 — Üsküdar'da hendese okulunun açılması
- 1736 — Rusya ve Avusturya ile savaşın başlaması
- 1739 — Belgrad Antlaşması; Belgrad'ın geri alınması
- 1746 — İran ile barış (4 Eylül)
- 1748 — Nuruosmaniye Külliyesi'nin inşasının başlaması
- 1754 — Ölümü (13 Aralık)