I. Murad (Hüdâvendigâr)
Padişah
Devleti imparatorluk yapan padişah; Kosova Meydan Muharebesi sırasında şehit edildi.
Hayatı ve tahta çıkışı
Murad, 1326'da Orhan Bey ile Yarhisar tekfurunun kızı Nilüfer Hatun'un oğlu olarak doğdu. Genç yaşta Bursa yöresinin idaresine verildi; 1357'de lalası Şâhin ile birlikte Rumeli'ye geçerek uç harekâtına katıldı. Babası Orhan'ın ölümünün ardından 1362'de başa geçti.
Kaynaklarda ve kitâbelerde bey, emîr, han, hünkâr, padişah ve sultânü's-selâtîn gibi farklı unvanlarla anılır. Osmanlı kroniklerinde en çok "Gazi Hünkâr" ve "Hüdâvendigâr" adlarıyla geçer. TDV İslâm Ansiklopedisi bu unvanların, gazâ yoluyla bir imparatorluk kuran fâtih kimliğini yansıttığını belirtir.
Saltanatı
Murad'ın saltanatında Rumeli, Osmanlılar için ikinci bir yurt hâline geldi. Edirne, TDV İslâm Ansiklopedisi ve yaygın kronolojiye göre henüz babasının sağlığında, 1361'de kuşatma sonunda teslim alındı ve zamanla devletin Rumeli'deki merkezi oldu. Vikipedi'de 1364 tarihiyle anılan Sırpsındığı çarpışmasının ardından 1371'de Meriç kıyısındaki Çirmen Savaşı'nda Sırp kuvvetlerine karşı kesin bir zafer kazanıldı; bu, Makedonya ve Balkan içlerine açılan yolu genişletti. Bizans imparatorluğu yıllık vergi ödemeyi kabul ederek tâbi konuma düştü.
Anadolu'da ise savaştan çok evlilik ve antlaşma yoluyla genişlendi. Vikipedi'ye göre 1381'de oğlu Bayezid'in Germiyan beyinin kızı Devlet Hatun'la evlenmesiyle Kütahya ve çevresi Osmanlı'ya geçti; aynı yıllarda Hamidoğulları'ndan Akşehir, Yalvaç ve Beyşehir gibi yerler satın alındı. 1386'da Karamanoğulları üzerine sefer yapıldı. Balkanlar'da Sofya (1385), Niş (1386) ve Selanik (1387) alındı.
İç sorunlar da yaşandı. Oğlu Savcı Bey'in giriştiği isyan 1373-1374'te bastırıldı; Savcı Bey'in gözlerine mil çekildi.
Yönetim ve kurumlar
Murad döneminde Osmanlı devlet teşkilâtı belirgin bir biçim kazanmaya başladı. Hıristiyan kökenli gençlerden asker yetiştiren yeniçeri ocağının kuruluşu bu döneme bağlanır; uygulamada Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa'nın rolü öne çıkar. Kazaskerlik makamı da yine Çandarlı ile ilişkilendirilir. Tımar düzenine dair kurallar konuldu. Bursa'da Çekirge'de yaptırdığı Hüdâvendigâr Külliyesi ve Edirne'deki saray, dönemin başlıca yapıları arasındadır.
Kosova ve ölümü
Sırp, Bosna ve müttefik kuvvetlerine karşı yapılan I. Kosova Savaşı 1389'da Osmanlı zaferiyle sonuçlandı. Murad, savaşın sonunda Sırp soylusu Miloš Obilić'in saldırısıyla ağır yaralanarak hayatını kaybetti. Savaşın tarihi kaynaklarda Jülyen takvimiyle 15 Haziran, Gregoryen karşılığıyla 28 Haziran 1389 olarak verilir. Naaşı Bursa'ya götürülerek Hüdâvendigâr Külliyesi'ndeki türbeye defnedildi. Öldüğü yerde inşa edilen Hüdâvendigâr Meşhedi bugün de Kosova'da bulunmaktadır. Yerine oğlu Bayezid geçti.
Yaklaşık yirmi yedi yıllık saltanatı, Osmanlı Beyliği'nin Anadolu ve Balkanlar'a yayılan bir devlete dönüştüğü evre olarak değerlendirilir. TDV İslâm Ansiklopedisi bu dönemi, imparatorluğun ilk taslağının oluştuğu yıllar olarak nitelendirir.
Kronoloji
- 1326 — Bursa'da doğumu
- 1361 — Edirne'nin alınması (yaygın kabul gören tarih)
- 1362 — Tahta çıkışı
- 1371 — Çirmen Savaşı
- 1373-1374 — Savcı Bey isyanı
- 1381 — Germiyan evliliği; Hamidoğulları topraklarının satın alınması
- 1385-1387 — Sofya, Niş ve Selanik'in alınması
- 1389 — I. Kosova Savaşı ve ölümü