Yıldırım Bayezid
Padişah
Hızlı fetihleriyle "Yıldırım" lakabını aldı; Timur ile Ankara Savaşı'nda esir düştü.
Hayatı ve tahta çıkışı
Bayezid, I. Murad ile Gülçiçek Hatun'un oğludur. TDV İslâm Ansiklopedisi doğumunu 1354 (755) yılına yerleştirir. Başka kaynaklarda 1360 civarı tarihi verilir. Gençliğinde babasının seferlerine katıldı. "Yıldırım" lakabını, TDV maddesine göre 1386 civarındaki Frenk Yazısı Savaşı'nda gösterdiği hızlı hareketlerle kazandı. Başka kaynaklar bu lakabı Karamanoğulları'na karşı yapılan seferlere bağlar.
1389 Kosova Savaşı'nda önemli bir rol üstlendi. Babası savaş sırasında hayatını kaybedince orada hükümdar ilan edildi. Taht kavgasını önlemek amacıyla kardeşi Yâkub Çelebi'yi öldürttü. Kosova'dan sonra Sırp Prensi Lazar'ın kızı Olivera ile evlenerek Sırbistan ile bağlarını güçlendirdi.
Anadolu ve Rumeli'de genişleme
Bayezid'in saltanatının ilk yıllarında, 1389-1390'da Saruhan, Aydın, Menteşe ve Germiyan beylikleri Osmanlı topraklarına katıldı. Karamanoğulları 1397'de Akçay'da ağır bir yenilgiye uğratıldı. 1397-1398 yıllarına gelindiğinde Osmanlı hâkimiyeti Anadolu'da Toros dağlarına kadar uzanıyordu.
Rumeli'de Bulgar toprakları ve Kuzey Yunanistan'ın büyük bölümü 1389-1395 arasında ele geçirildi; Eflak'a seferler düzenlendi. 1394'ten itibaren İstanbul uzun bir abluka altına alındı ve şehri Anadolu yakasından kuşatmak için 1396-1397'de Anadoluhisarı (Güzelcehisar) inşa edildi. Macar Kralı Sigismund önderliğindeki Haçlı ordusu ise 1396'da Niğbolu önlerinde bozguna uğratıldı. Bu zafer, Osmanlı ordusunun Avrupa'daki askerî üstünlüğünü gösterdi.
Yönetim anlayışı
TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre Bayezid, uç beyliği geleneğinden ayrılarak merkezî bir yönetime yöneldi. Merkezde padişaha bağlı kul sistemini güçlendirdi ve yeni kanunnâmeler çıkardı. Bu tercih, Osmanlı devletini Yakındoğu'nun klasik İslâm devlet geleneğine yaklaştırdı. Bursa'daki Yıldırım Külliyesi 1391-1395 yılları arasında inşa edildi; cami, medrese, imaret, hamam, türbe ve darüşşifadan oluşuyordu. Külliyenin vakfiyesi 1400 tarihlidir.
Timur karşısında yenilgi ve mirası
Doğu Anadolu'daki genişleme, Bayezid'i aynı bölgede nüfuz arayan Timur ile karşı karşıya getirdi. İki hükümdar 1402 yazında Ankara yakınlarında karşılaştı. Savaşın tarihi TDV'de 28 Temmuz, başka kaynaklarda 20 Temmuz olarak verilir. Osmanlı ordusu yenildi ve Bayezid esir düştü. 8 Mart 1403'te Akşehir'de esaret altında öldü. Bursa'daki külliyenin türbesine gömüldü. Türbenin kitâbesi, yapının 1406'da oğlu Süleyman Çelebi tarafından yaptırıldığını gösterir.
Ankara yenilgisinin ardından Bayezid'in oğulları arasında 1413'e kadar süren taht mücadelesi, Fetret Devri olarak anılır. Buna karşılık TDV maddesi, Bayezid döneminde kurulan merkezî kurumların devletin bu bunalımdan çıkıp yeniden toparlanmasını mümkün kıldığını vurgular.
Kronoloji
- 1354 — Doğumu (bazı kaynaklarda 1360 civarı)
- 1389 — Kosova Savaşı'nın ardından tahta çıkışı
- 1389-1390 — Batı Anadolu beyliklerinin ilhakı
- 1394 — İstanbul ablukasının başlaması
- 1396 — Niğbolu Savaşı
- 1397 — Karamanoğulları'nın Akçay'da yenilmesi
- 1402 — Ankara Savaşı ve esareti
- 1403 — Akşehir'de ölümü