I. Mehmed (Çelebi) Tuğrası

Fetret Devri'nin ardından devleti yeniden birleştirdi.

Tuğranın okunuşu

Ahmet Topal, I. Mehmed tuğrasının metnini "Mehmed bin Bayezid Han muzaffer dâimâ" diye verir. Metinde padişahın adı, "oğlu" anlamındaki "bin" ile babası Yıldırım Bayezid'in adı, babanın adına eklenen "han" unvanı ve harf-i tarifsiz dua yer alır. İsmail Hakkı Uzunçarşılı'nın tespiti de buna uyar. Zarif Orgun'un aktardığına göre Uzunçarşılı, Çelebi Mehmed'in de aralarında bulunduğu erken tuğralarda baba adlarıyla birlikte "muzaffer dâimâ" ya da "el-muzaffer dâimâ" duasının bulunduğunu yazar.

Kaynaklar, "han" unvanının tuğraya hangi padişahla girdiği konusunda ayrılır. M. Uğur Derman, TDV İslâm Ansiklopedisi'ndeki "Tuğra" maddesinde unvanın Yıldırım Bayezid tuğralarında babanın adına eklenmeye başladığını yazar. Seçil Sever Demir de Suha Umur'a dayanarak aynı görüşü aktarır. Orgun ise 1949'da Yıldırım'ın tuğrasının henüz bulunmadığını belirtir. Bu nedenle o, "han" unvanının başlangıcını ilk kez Çelebi Mehmed tuğrasında görür. Ayrılık, büyük ölçüde Orgun'un yazdığı tarihte Yıldırım tuğrasına ait bir örneğin bilinmemesinden kaynaklanır.

Yapısı

Orgun'a göre Çelebi Mehmed tuğrasında beyzeler yerleşmiş durumdadır. Eliflerin üzerine konan "med" işaretine benzeyen belirgin şekiller ise süslemeye doğru bir eğilimin ilk izleri sayılır. Derman'a göre beyzelerin sağdaki tuğları kesip uzatılmasıyla ortaya çıkan kol (hançer) da Yıldırım döneminde oluşmuştur. Böylece Çelebi Mehmed tuğrasında klasik şemanın ana öğeleri bir aradadır: alttaki sere ya da kürsü, sola açılan iki beyze, yukarı yükselen tuğlar ve zülfeler, sağa uzanan kol.

Aynı dönemin bir istisnası da kaydedilmiştir. Orgun'a göre Çelebi Mehmed'in kardeşi Emir Süleyman'ın tuğrasında beyzeler bulunur, ancak elifler üç değil dört tanedir. Uzunçarşılı bu ayrıntıyı gözden kaçırmış, Orgun ise tuğra serisinde eliflerin üçü aşmasının çok nadir olduğunu vurgulamıştır.

Kullanıldığı belgeler ve sikkeler

Orgun, Çelebi Mehmed tuğrasını Uzunçarşılı'nın Belleten'de yayımladığı bir temliknâme ve Sasa Bey vakfiyesi üzerinden tanıtır. Tuğranın sikkelerde kullanılması da bu döneme rastlar. Sever Demir, Umur'a dayanarak tuğra formunun sikkelerde ilk kez 1403'te, Yıldırım Bayezid'in oğulları Emir Süleyman ve Çelebi Mehmed zamanında kullanıldığını aktarır. Derman da Osmanlı sikkelerinin bir yüzünde padişah tuğrasının, öbür yüzünde basım yeri ve tarihinin bulunduğunu belirtir.

Üslubu

Çelebi Mehmed tuğrası, tezhipsiz ve mürekkeple çekilmiş erken dönem tuğraları arasındadır. Derman'a göre tuğranın belirgin biçimde süslenmesi ancak XV. yüzyılın sonlarında başlar. Orgun'un sentezine göre tuğra, Çelebi Mehmed'den sonra II. Murad'da dua cümlesiyle bilinen biçimine yaklaşır.

Padişahın biyografisi için bkz. I. Mehmed'in biyografisi.