I. Mehmed (Çelebi)
Padişah
Fetret Devri'nin ardından devleti yeniden birleştirdi.
Hayatı ve Fetret Devri
Mehmed, Yıldırım Bayezid ile Devlet Hatun'un oğludur. TDV İslâm Ansiklopedisi doğumunu 1386-1387 olarak verir; diğer kaynaklarda bu tarih daha geniş bir aralıkta değişir. Kaynaklarda "Çelebi" ve "Kirişçi" lakaplarıyla anılır. Babasının sağlığında Amasya ve Tokat yöresinin idaresinde bulunuyordu.
1402 Ankara Savaşı'nda Timur karşısında uğranan bozgun ve Bayezid'in esir düşmesi, devleti şehzâdeler arasında paylaşılan bir bölgeye çevirdi. Fetret Devri olarak anılan bu on bir yılda Süleyman ve ardından Mûsâ Çelebi Rumeli'ye, Mehmed ise Anadolu'nun iç kesimlerine hâkim oldu. Mehmed önce kardeşi İsa Çelebi'yi (1403-1404) devre dışı bıraktı. Bursa'yı bir süre Süleyman'a kaptırdı, ancak Süleyman Rumeli'ye geçince şehri yeniden aldı. Mûsâ'ya karşı 1411'deki ilk girişimleri sonuçsuz kaldı. Sonunda uç beylerinin ve bazı komşu devletlerin desteğiyle 5 Temmuz 1413'te Çamurlu'da Mûsâ'yı yenerek tek hükümdar oldu.
Saltanatı
Edirne'de tahta oturan Mehmed'in temel meselesi, 1402'de dağılan Osmanlı hâkimiyetini Anadolu ve Balkanlar'da yeniden kurmaktı. İlk iş olarak Bizans, Sırbistan, Eflak, Mora Despotluğu ve Atina Dukalığı elçilerini kabul edip onlara barış güvencesi verdi. 1414'te İzmir'de yeniden güç toplayan Cüneyd Bey'i yenerek Batı Anadolu'yu ele geçirdi. 1415'te Karamanoğulları üzerine yürüyüp Konya'yı kuşattı; yapılan barışla Hamid-ili ve çevresi Osmanlı topraklarına katıldı.
Saltanat kolay geçmedi. Mayıs 1416'da Gelibolu açıklarında Venedik donanmasıyla yapılan çarpışmada Osmanlı filosu ağır kayıp verdi. Timurlu Şâhruh'un serbest bıraktığı kardeşi Mustafa Çelebi, 1415'te ortaya çıkarak tahta hak iddia etti; Osmanlı kaynaklarında "Düzmece" diye anılan bu şehzâde meselesi oğlu II. Murad dönemine de taşındı. Aynı yıllarda Şeyh Bedreddin'in öncülük ettiği hareket ile Börklüce Mustafa ve Torlak Kemal ayaklanmaları bastırıldı. Şeyh Bedreddin Zağra'da yakalanıp Serez'de idam edildi; olayın yılı TDV İslâm Ansiklopedisi'nde 1416, başka kaynaklarda 1419-1420 olarak geçer. Eflak üzerine düzenlenen seferde Tuna kıyısında Yergöğü kalesi inşa ettirildi ve Eflak voyvodası Mircea yeniden tâbiiyete alındı.
Yönetim ve kültür
Mehmed Çelebi döneminin mimari eserleri, devletin yeniden toparlandığının da işaretidir. Edirne'deki Eski Cami onun zamanında, 1414'te tamamlandı. Bursa'da Yeşil Cami ve külliyesi 1419 yılına tarihlenir; kendisi için de aynı yerde Yeşil Türbe yaptırıldı. Kaynaklarda onun vakıflar kurduğu da kaydedilir.
Ölümü ve mirası
Mehmed Çelebi 1421'de Edirne'de öldü. Ölüm tarihi TDV İslâm Ansiklopedisi'nde 25 Haziran 1421, bazı kaynaklarda ise 26 Mayıs 1421 olarak geçer. Bazı anlatılara göre ölümü, oğlu Murad Bursa'ya ulaşıp tahta çıkana kadar bir süre gizli tutuldu. Bursa'daki Yeşil Türbe'de yatmaktadır.
Ankara bozgunundan sonra parçalanma tehlikesi yaşayan devleti yeniden birleştirdiği için tarih yazımında "ikinci kurucu" olarak değerlendirilir. Sekiz yıllık saltanatı, büyük fetihlerden çok toparlanma ve düzen kurma çabasıyla geçti; sağlanan bu zemin II. Murad ve Fatih dönemlerinin genişlemesine imkân verdi.
Kronoloji
- 1386-1387 — Doğumu (TDV'ye göre)
- 1402 — Ankara Savaşı; Fetret Devri'nin başlaması
- 1413 — Çamurlu'da Mûsâ Çelebi'nin yenilmesi (5 Temmuz)
- 1414 — Cüneyd Bey'e karşı sefer; Edirne Eski Cami'nin tamamlanması
- 1415 — Karaman seferi; Mustafa Çelebi'nin ortaya çıkışı
- 1416 — Gelibolu'da Venedik ile deniz çarpışması
- 1419 — Bursa Yeşil Cami
- 1421 — Edirne'de ölümü