II. Süleyman Tuğrası

Köprülü Fâzıl Mustafa Paşa'yı sadrazam yaparak devleti toparladı.

Tuğranın okunuşu

Zarif Orgun'un yayımladığı levhada II. Süleyman tuğrası "Şah Süleyman ibn-i İbrahim Han el-muzaffer dâimâ" diye okunur. Metinde padişahın adı, "şah" ve babası I. İbrahim'in adından sonra okunan "han" unvanları ile "daima muzaffer" anlamındaki dua bulunur. Orgun'un okumalarında I. İbrahim'in oğulları IV. Mehmed, II. Süleyman ve II. Ahmed'in tuğralarında baba adı hep "İbrahim"dir. Üç kardeşin tuğra metni bu yüzden yalnızca kendi adlarında ayrılır.

M. Uğur Derman, dua cümlesindeki "el-" takısının kimi padişahlarda düşüp yeniden göründüğünü, II. Süleyman'dan itibaren kalıcı olduğunu belirtir. Bu tuğra, "el-muzaffer dâimâ"nın sabit hâlini taşıyan ilk örneklerdendir.

Yapısı

Tuğra klasik bölümlerini korur: sere (kürsü), sola açılan iki beyze, yukarı yükselen üç tuğ, zülfeler ve sağa uzanan kol (hançer). Derman'a göre bu dönemde "şah" kelimesi kısalmış yazılır; şîn harfi tek dişe iner, iki he harfi süs öğesine dönüşür.

Ahmet Topal, Midhat Sertoğlu'na dayanarak II. Süleyman döneminden sonra tuğraların sağ yanına bir çiçek ya da yaprak resmi konulmaya başlandığını yazar. Bu uygulama III. Ahmed devrinde daha da yaygınlaşır. II. Süleyman'ın dört yıllık saltanatı (1687-1691) bu süsleme geleneğinin başlangıcını işaret eden bir eşik olarak anılır.

Kullanıldığı belgeler

Tuğra ferman, berat ve nâmelerin başına çekilirdi. TDV İslâm Ansiklopedisi'nin "Nişancı" maddesine göre XVII. yüzyılın ikinci yarısında Tevkiî Abdurrahman Paşa, nişancılığın görev ve teşrifat kurallarını ayrıntılı biçimde anlatan bir kanunnâme derlemiştir. Yüzyıl, nişancının etkisinin azalıp Bâbıâli'nin öne çıktığı bir dönemdir. Sikkelerde, Sever Demir'in Umur'dan aktardığı çerçevede 1687'ye kadar yalnızca tuğra formu kullanılmıştır; II. Süleyman bu uygulamanın sona erdiği yılda tahta çıkar. Sonraki sikke düzeni bu kaynaklarda anlatılmaz.

Üslubu

Bu tuğranın hangi tuğrakeş ya da nişancı tarafından çekildiği erişilebilen kaynaklarda belirtilmez. Derman'ın genel değerlendirmesine göre XVI. yüzyılın tezhip parlaklığı sonraki yüzyılda gerilemiş, tuğranın biçim kusurları daha belirgin hâle gelmiştir. II. Süleyman tuğrası da bu gerileme çağındadır.

Padişahın biyografisi için bkz. II. Süleyman'ın biyografisi.