III. Osman Tuğrası
Kısa ömürlü saltanat; Nuruosmaniye Câmii onun zamanında tamamlandı.
Tuğranın okunuşu
Erişilebilen kaynaklarda III. Osman tuğrasının tek tek belgeye dayanan bir okuması yer almaz. Metin ancak dönemin kurallarından çıkarılabilir. Zarif Orgun'a göre "şah" unvanı I. Ahmed'den II. Mahmud'a kadar bütün padişah tuğralarında bulunur. "Han" unvanı ise I. Mahmud'dan itibaren padişahın kendi adından sonra okunur. II. Mustafa'nın oğlu Osman için bu kurallar, "Şah Osman Han bin Mustafa el-muzaffer dâimâ" biçimini verir.
Okumanın sırası kesin değildir. Orgun'un levhalarında I. Abdülhamid için "Şah Abdülhamid ibn-i Ahmed Han" okuması, yani "han"ın baba adından sonra geldiği bir düzen verilir; III. Mustafa için ise "Şah Mustafa Han ibn-i Ahmed" okuması bulunur. Bu iki levha arasındaki fark, istifte sıranın her zaman kesin okunamayabildiğini gösterir. Bu nedenle III. Osman tuğrasının sırası örnek belgeler üzerinde denetlenmelidir.
Yapısı
Tuğra klasik bölümlerini taşır: metnin yazıldığı sere (kürsü), sola açılan iç ve dış beyze, yukarı yükselen üç tuğ, tuğların tepesinden inen zülfeler ve sağa uzanan kol (hançer). Derman, bu dönemde "şah" kelimesinin kısalmış yazıldığını; şîn harfinin tek dişe indiğini, iki he'nin süs öğesine dönüştüğünü belirtir. Orgun'a göre kelime I. Abdülhamid, III. Selim ve II. Mahmud tuğralarında güçlükle okunur hâle gelir.
Kullanıldığı belgeler
Tuğra, ferman ve berat gibi belgelerin başına çekilir; ayrıca taş kitâbelerde de görülür. Derman, İstanbul'daki ilk tuğralı kitâbenin I. Mahmud'a ait olduğunu, Tophâne-i Âmire üzerindeki 1743 (1156) tarihli kitâbe olduğunu belirtir. III. Osman'ın kısa saltanatı (1754-1757), bu kitâbeden on bir yıl sonra başlar. III. Osman'a ait belirli bir kitâbe, ferman ya da sikke örneği erişilebilen kaynaklarda anılmaz.
Üslubu
III. Osman tuğrasını kimin çektiği kaynaklarda belirtilmez. Genel çerçeve, Derman'ın tespitidir: XVIII. yüzyılda tezhipsiz çekilen ya da taşa oyulan tuğralarda eski zarafet kaybolmuştur ve düzenleme ancak XIX. yüzyıl başında Mustafa Râkım'la gelir. Kaynaklarda yalnızca bu genel durum yer alır; III. Osman'a özgü bir üslup ayrıntısı geçmez.
Padişahın biyografisi için bkz. III. Osman'ın biyografisi.