V. Mehmed Reşad Tuğrası

I. Dünya Savaşı'na giren Osmanlı'nın padişahı.

Tuğranın okunuşu

V. Mehmed Reşad tuğrasının metni, kaynaklarda yalnızca genel kuralla anlatılır. Zarif Orgun'a göre Abdülmecid'den itibaren tuğralarda "şah" unvanı kalkmış, yalnızca padişahın ve babasının adları "ibn-i" ile bağlanıp ardından "Han el-muzaffer dâimâ" yazılmıştır. Bu kural, Orgun'un levhalarında Abdülmecid, Abdülaziz ve II. Abdülhamid için doğrulanır. V. Mehmed'in babası Abdülmecid olduğundan metin, "Mehmed Han bin Abdülmecid el-muzaffer dâimâ" kalıbına uyar. Bu okuma kalıba dayanır; ayrıntısı örnek belgelerde denetlenmelidir.

Bu kalıp, Vahideddin'in tuğra metniyle aynıdır. İki kardeşin de babası Abdülmecid'dir ve ikisinin adı Mehmed'dir. Aralarındaki fark, tuğra metninde değil, adın ayırt edici yazımında aranmalıdır.

Yapısı

TDV İslâm Ansiklopedisi'nin "Tuğra" maddesi bu farkı şöyle dolaylı olarak gösterir: son padişahın tuğrasında Vahdeddin adı, sağ üst köşeye alınırsa tuğra V. Mehmed'inkinden ayırt edilemeyeceği için kürsünün içine yerleştirilmiştir. Cümleden, V. Mehmed'in tuğrasında ayırt edici adın sağ üst köşede durduğu çıkarılabilir; ancak kaynak bunu açıkça yazmaz ve bu tuğranın ayrıntılı bir tanımını vermez.

Tuğranın bölümleri bu çağda tam olarak yerleşmiştir: sere (kürsü), iki beyze, üç tuğ, zülfeler ve kol (hançer). M. Uğur Derman'a göre II. Abdülhamid'in 1905 tarihli tuğrasında Sâmi Efendi harflerin belli noktaları arasındaki uzaklığı en az yirmi dokuz yerde aynı tutmuş, yarım kürsü boyundaki aralıkları on iki yerde tekrarlamıştır. Derman bu ölçülere sonraki padişah tuğralarında da uyulduğunu ekler; V. Mehmed Reşad'ın tuğrası bu çizgidedir.

Tuğrakeşleri

Derman'ın listesinde V. Mehmed Reşad için iki ad geçer. Sâmi Efendi (1838-1912), Abdülaziz'den V. Mehmed Reşad'a kadar dört padişah için tuğra çekmiş olarak sayılır. İsmail Hakkı Bey ise V. Mehmed Reşad ve VI. Mehmed Vahideddin tuğralarını çeken tuğrakeştir. TDV İslâm Ansiklopedisi'ndeki maddesine göre İsmail Hakkı Altunbezer birinci tuğrakeş olarak çalışmış, Dîvân-ı Hümâyun'dan çıkan ferman, berat ve menşurlarda yazıları bulunmuştur. Derman onu Osmanlı Devleti'nin son tuğrakeşi olarak anar.

Kullanıldığı belgeler

Tuğra, tuğrakeşlik 1922'ye kadar sürdüğü için V. Mehmed Reşad saltanatında (1909-1918) hâlâ ferman ve beratların başında yer alırdı. Sikkelerde ve paralarda padişah tuğrası bir yüzde, basım yeri ve tarihi öbür yüzde bulunurdu. Bu saltanatta çıkan belirli belgelerin tuğra özellikleri erişilebilen kaynaklarda ayrıntılı olarak anılmaz.

Padişahın biyografisi için bkz. V. Mehmed Reşad'ın biyografisi.