V. Mehmed Reşad
Padişah
I. Dünya Savaşı'na giren Osmanlı'nın padişahı.
Hayatı ve veliahtlık yılları
Mehmed Reşad, 2 Kasım 1844'te Çırağan Sarayı'nda doğdu. Babası Abdülmecid, annesi Gülcemal Kadınefendi'dir. Bazı kaynaklar Servetseza Kadın'ı da onu evlat edinen annesi olarak anar. Ağabeyi II. Abdülhamid'in otuz üç yıllık saltanatı boyunca veliaht olarak sıkı bir gözetim altında yaşadı. Aile çevresi dışındaki kişilerle görüşmesine izin verilmedi. Gençliğinde Mevlevî tarikatına intisap etti. Veliahtlık yıllarını büyük ölçüde Mesnevî okuyarak geçirdi.
Tahta çıkışı ve meşrutî hükümdarlık
31 Mart Vakası'nın Hareket Ordusu tarafından bastırılmasının ardından Meclis-i Umûmî, Abdülhamid'i tahttan indirdi. 27 Nisan 1909'da Reşad'ı padişah ilan etti. Altmış beş yaşında tahta çıkan Reşad'a, Hareket Ordusu'nun İstanbul'a girişi bir "ikinci fetih" sayıldığı için Fâtih'i hatırlatan "V. Mehmed" unvanı verildi. Reşad kendisini siyasete karışmayan bir anayasal hükümdar olarak gördü. Ağabeyini kastederek, meşrutiyette her işe karışırsa onun kusurunun ne olduğunu sorduğu aktarılır. Dokuz yıllık saltanatında on hükümet değişti. İttihat ve Terakkî Cemiyeti'nin ağırlığı ise giderek arttı.
Reşad, padişahla halk arasında bağ kurmak amacıyla Bursa ve İzmit'e geziler yaptı. Haziran 1911'de Selânik, Üsküp, Manastır ve Priştine'yi kapsayan bir Rumeli seyahatine çıktı. Kosova'da I. Murad'ın türbesini ziyaret etti.
Savaşlarla geçen saltanat
1911'de İtalya Trablusgarp'a saldırdı ve bölge 1912'de elden çıktı. 1912-1913 Balkan Savaşları'nda Rumeli topraklarının büyük kısmı kaybedildi. 23 Ocak 1913'teki Bâbıâli Baskını ile İttihatçılar hükümeti zorla ele geçirdi. Bundan sonra devlet fiilen İttihatçı liderlerin yönetimine girdi.
Ağustos 1914'te Almanya ile gizli bir ittifak imzalandı. Osmanlı Devleti Kasım 1914'te I. Dünya Savaşı'na girdi. Padişahın onayıyla 11 Kasım'da İtilaf devletlerine savaş ilan edildi. 14 Kasım'da ise İslâm dünyasını savaşa çağıran cihad-ı ekber ilanı yayımlandı. Kaynaklar, Reşad'ın savaşa girme kararına gönülsüz olduğunu kaydeder. Savaş yıllarında birçok cephede ağır kayıplar verildi. Reşad 1916'da Prusya, 1918'de Avusturya-Macaristan ordularının mareşalliğine getirildi. 1917'de İstanbul'da Kayzer II. Wilhelm'i ağırladı.
Kültürel yönü ve mirası
Şiirle de uğraşan Reşad'ın Çanakkale zaferi üzerine yazdığı gazel bestelenmiş, başka şairler tarafından da tahmis edilmiştir. Mehmed Reşad, Mondros Mütarekesi'ni göremeden 3 Temmuz 1918'de Yıldız Sarayı'nda öldü. Eyüp'te kendi adına yaptırılan türbeye gömüldü. Yerine kardeşi VI. Mehmed Vahideddin geçti. Saltanatı, padişahın siyasî etkisinin en aza indiği, imparatorluğun ise art arda savaşlarla dağılma sürecine girdiği bir dönem olarak değerlendirilir.
Kronoloji
- 1844 — Çırağan Sarayı'nda doğumu
- 1909 — 27 Nisan'da tahta çıkışı
- 1911 — Rumeli seyahati; Trablusgarp Savaşı'nın başlaması
- 1912-1913 — Balkan Savaşları
- 1913 — Bâbıâli Baskını
- 1914 — I. Dünya Savaşı'na giriş ve cihad ilanı
- 1918 — 3 Temmuz'da ölümü