VI. Mehmed Vahideddin

Osmanlı'nın son padişahı; saltanatın kaldırılması ile İngiliz gemisiyle ülkeyi terk etti.

Hayatı ve veliahtlığı

Mehmed Vahideddin, Ocak 1861'de Dolmabahçe Sarayı'nda doğdu. Doğum günü TDV İslâm Ansiklopedisi'nde 4 Ocak, başka kaynaklarda 14 Ocak olarak verilir. Babası Abdülmecid, annesi Gülistû Kadınefendi'dir. Babası o doğduktan birkaç ay sonra öldü; annesini de erken kaybedince Şâyeste Hanım'ın yanında büyüdü. Ağabeyleri V. Murad, II. Abdülhamid ve V. Mehmed Reşad'ın saltanatları boyunca şehzade olarak yaşadı. Veliaht Yûsuf İzzeddin Efendi'nin 1 Şubat 1916'da intihar etmesi üzerine veliaht oldu.

Tahta çıkışı ve mütareke yılları

V. Mehmed Reşad'ın 3 Temmuz 1918'deki ölümünün ardından VI. Mehmed unvanıyla tahta çıktı; cülus tarihi kaynaklarda 3 ya da 4 Temmuz olarak geçer. Halk arasında daha çok Sultan Vahideddin adıyla anıldı. Tahta çıktığında I. Dünya Savaşı'nın sonu yaklaşmıştı. 30 Ekim 1918'de imzalanan Mondros Mütarekesi'nin ardından İtilaf devletleri İstanbul'a yerleşti. Padişah Aralık 1918'de Meclis-i Mebûsan'ı dağıttı; TDV maddesi, bu dönemde giderek şahsî bir idareye yöneldiğini belirtir. 16 Mart 1920'de İstanbul resmen işgal edildi.

Bu yıllarda sadrazamlar sık sık değişti; Damat Ferid Paşa birkaç kez bu göreve getirildi. Padişah, devletin geleceği için İngiltere'nin desteğine güvenmeyi tercih etti. 30 Nisan 1919'da Mustafa Kemal Paşa'yı 9. Ordu müfettişi olarak Anadolu'ya gönderdi. Ancak Anadolu'da örgütlenen millî hareketi kısa süre sonra bir isyan olarak görmeye başladı ve Mustafa Kemal'i görevden aldı. İstanbul hükümeti ile Ankara'daki Türkiye Büyük Millet Meclisi arasındaki ayrılık derinleşti. 10 Ağustos 1920'de İstanbul hükümetinin delegeleri Sevr Antlaşması'nı imzaladı. Antlaşma Osmanlı topraklarının paylaşılmasını öngörüyordu.

Saltanatın sonu ve sürgün

Kurtuluş Savaşı'nın kazanılmasının ardından TBMM, 1 Kasım 1922'de saltanatı kaldırdı. Vahideddin, güvenliğinden endişe ederek 17 Kasım 1922'de İngiliz zırhlısı Malaya ile İstanbul'dan ayrıldı. Meclis 19 Kasım'da yalnızca halîfelik makamına Abdülmecid Efendi'yi seçti. Vahideddin kendisinin tahttan indirildiğini kabul etmedi. Önce Malta'ya geçti, sonra Şerif Hüseyin'in davetiyle bir süre Hicaz'da kaldı. Daha sonra İtalya'da San Remo'ya yerleşti. Sürgün yıllarını malî sıkıntı içinde geçirdi ve 16 Mayıs 1926'da San Remo'da öldü. Cenazesi Şam'a götürüldü ve 3 Temmuz 1926'da Süleymaniye Külliyesi'nin (Tekkiye) hazîresine gömüldü.

Kişiliği ve mirası

Vahideddin, Türk mûsikisiyle uğraştı ve besteler yaptı; TDV İslâm Ansiklopedisi kırk bir bestesinin günümüze ulaştığını belirtir. Hat sanatıyla da ilgilendi. Çağdaşları onu zeki ve dindar, buna karşılık kararsız bir hükümdar olarak tarif etmiştir. Tahta çıktığında söylediği aktarılan, "kuş tüyünden bir tahta değil, ateşten bir küle" oturduğuna dair söz, durumunu nasıl gördüğünü yansıtır. Saltanatı, İstanbul hükümeti ile Ankara'daki millî hareket arasındaki gerilimin belirlediği dört yıl olarak değerlendirilir. Bu dönemdeki tutumu Türkiye tarih yazımında bugün de tartışılmaktadır. Saltanatın kaldırılmasıyla altı yüzyılı aşan Osmanlı saltanatı sona ermiş oldu. Halîfelik 1924'te kaldırılana kadar Abdülmecid Efendi tarafından taşındı.

Kronoloji

• 1861 — Dolmabahçe Sarayı'nda doğumu
• 1916 — Veliahtlığı
• 1918 — Tahta çıkışı; Mondros Mütarekesi; Meclis-i Mebûsan'ın dağıtılması
• 1919 — Mustafa Kemal Paşa'nın Anadolu'ya gönderilmesi
• 1920 — İstanbul'un işgali ve Sevr Antlaşması
• 1922 — Saltanatın kaldırılması (1 Kasım) ve İstanbul'dan ayrılış (17 Kasım)
• 1926 — San Remo'da ölümü