V. Murad Tuğrası

Doksan üç gün saltanat sürebildi; akıl sağlığı sebebiyle indirildi.

Tuğranın okunuşu

V. Murad'ın tuğrası için erişilebilen kaynaklarda ayrı bir okuma tablosu yoktur; metin Zarif Orgun'un belgelediği kuraldan çıkarılır. Orgun'a göre Abdülmecid'den itibaren tuğralarda "şah" unvanı tamamen kalkmış, yalnızca padişahın ve babasının adları "ibn-i" ile bağlanıp "Han el-muzaffer dâimâ" ile tamamlanmıştır. Bu kural Orgun'un levhalarında Abdülmecid, Abdülaziz ve II. Abdülhamid için doğrulanır. V. Murad'ın babası Abdülmecid'dir; dolayısıyla metin "Murad Han bin Abdülmecid el-muzaffer dâimâ" kalıbına uyar. Bu okuma kalıba dayanır ve örnek belgelerde denetlenmelidir.

Yapısı

Tuğra, o çağın yerleşik düzenini taşır: dua ve adların yer aldığı sere (kürsü), sola açılan iç ve dış beyze, yukarı yükselen üç tuğ (elif), tuğların tepesinden inen zülfeler ve sağa uzanan kol (hançer). M. Uğur Derman'ın TDV İslâm Ansiklopedisi'ndeki Tuğra maddesine göre Mustafa Râkım'ın XIX. yüzyıl başında kurduğu oran ve istif düzeni sonraki tuğrakeşlerce sürdürülmüştür. Râkım hat, istif ve şekli ayrı ayrı düzeltmiş, kürsü ile beyze, tuğ, zülfe ve kolun oranını kurala bağlamıştı. V. Murad'ın tuğrası da bu çizgide kabul edilir.

Râkım yolunun bu aşamasında bir yenilik de padişahın ikinci adının ya da mahlasının tuğranın sağ üst köşesine sülüs hattıyla yazılmasıdır; bu âdet Râkım'la başlar ve II. Mahmud'un "Adlî" mahlasında görülür. V. Murad'ın tuğrasında böyle bir ekin bulunup bulunmadığı kaynaklarda belirtilmez.

Tuğrakeşleri

Derman'ın Tuğra maddesindeki listede V. Murad için iki ad geçer: Abdülfettah Efendi ve Sâmi Efendi. Abdülfettah Efendi (1815?-1896), TDV'ye göre aslen Rum olup Sakız'da doğmuş, İstanbul'a getirilince Müslüman olmuş ve sülüs-nesihte 1832'de icâzet almıştır. 1858'den itibaren Darphâne'de ser-sikkekenlik yaptı; celî sülüs ve tuğrada Mustafa Râkım'ın açtığı çığırı benimsedi. Sultan II. Mahmud'dan II. Abdülhamid'e kadar beş padişah devrinde eserleri görülmüştür. Sâmi Efendi (1838-1912), Derman'a göre Abdülaziz, V. Murad, II. Abdülhamid ve V. Mehmed Reşad tuğralarını çizmiştir.

Derman Fikriyat'ta yayımlanan yazısında, Sâmi Efendi'nin çektiği bir V. Murad tuğrasını resimle gösterir. Bu nedenle V. Murad için hiçbir örneğin anılmadığı düşünülmemelidir; yalnızca belgenin yeri, tarihi ve ölçüleri açıklanmamıştır. Aynı yazı, Sâmi Efendi'nin 1905 tarihli II. Abdülhamid tuğrasını, harf noktaları arasındaki mesafelerin en az yirmi dokuz yerde tamamen aynı olması nedeniyle padişah tuğraları içinde en gelişmiş örnek sayar. V. Murad'ın tuğrası bu olgunlaşma sürecinin öncesinde kalır.

Kullanıldığı belgeler

V. Murad'ın saltanatı 1876'da yaklaşık üç ay sürmüştür. Bu kısa sürede çıkan ferman, berat ya da sikke örneklerinin tuğra özellikleri kaynaklarda sayılmaz. Tuğranın genel kullanımı ise belgelenmiştir: padişah tuğrası ferman ve beratların başında, madenî ve kâğıt paralarda yer alırdı. Derman'a göre Osmanlı sikkelerinin bir yüzünde padişahın tuğrası, öbüründe basıldığı yer ve tarih bulunduğu için halk arasında paranın iki yüzüne "yazı" ve "tura" denir. Nişancılık 1836'da kaldırıldığı için bu dönemde tuğrayı tuğrakeşler çekiyordu.

Padişahın biyografisi için bkz. V. Murad'ın biyografisi.