V. Murad

Doksan üç gün saltanat sürebildi; akıl sağlığı sebebiyle indirildi.

Hayatı ve veliahtlık yılları

Murad, Eylül 1840'ta İstanbul'da doğdu; doğum günü kaynaklarda 21 ya da 22 Eylül olarak verilir. Babası Abdülmecid, annesi Şevkefzâ Kadınefendi'dir. Sarayda Türkçe, Arapça ve Fransızca dersleri aldı; tarih ve din bilgisinin yanında İtalyan hocalardan piyano ve Batı mûsikisi öğrendi. Resim ve mûsikiyle ilgilendiği, bazı eserler meydana getirdiği belirtilir.

Amcası Abdülaziz döneminde veliahttı. 1863 Mısır ve 1867 Avrupa seyahatlerinde amcasına eşlik etti; Avrupa'da gösterilen ilgi onu reformcu çevrelerin gözünde öne çıkardı. Namık Kemal ve Ziya Paşa gibi Yeni Osmanlılarla ilişki kurdu. Ekim 1872'de bir mason locasına girerek bu yola giren ilk Osmanlı hânedan üyesi oldu. Meşrutiyet taraftarları onu anayasal yönetimi getirecek hükümdar olarak görüyordu.

Kısa saltanatı

30 Mayıs 1876'da Midhat Paşa, Serasker Hüseyin Avni Paşa ve Mütercim Rüşdü Paşa'nın önderlik ettiği darbeyle Abdülaziz tahttan indirildi ve Murad padişah ilan edildi. Murad'ın darbenin hazırlığındaki rolü sınırlı kaldı. Tahta çıkış hattında Kanûn-ı Esâsî meselesi açık bir taahhüde bağlanmadı; TDV İslâm Ansiklopedisi bu konunun "parlak sözle" geçiştirildiğini yazar.

Abdülaziz'in 4 Haziran'da şüpheli biçimde ölmesi ve kısa süre sonra Çerkez Hasan'ın Hüseyin Avni Paşa'yı öldürmesi, zaten hassas olan Murad'ın sinirlerini ağır biçimde sarstı. Bazı kaynaklar alkol bağımlılığının da durumunu kötüleştirdiğini belirtir. Cevdet Küçük'e göre doksan üç günlük saltanatının ancak birkaç gününü sağlıklı geçirebildi. Viyana'dan çağrılan Dr. Leidesdorf başta olmak üzere hekimler, padişahın devlet işlerini yürütemeyeceğini bildirdi. Bunun üzerine 31 Ağustos 1876'da tahttan indirildi ve yerine kardeşi II. Abdülhamid geçti.

Çırağan yılları

Murad, ailesiyle birlikte Çırağan Sarayı'nda gözetim altına alındı ve yaklaşık yirmi sekiz yıl orada yaşadı. Bu dönemde onu yeniden tahta çıkarmaya yönelik birkaç girişim oldu:

• Kasım 1876'da dört kişilik bir grup, onu kadın kılığında Avrupa'ya kaçırmayı planladı.
• 1877'de Skaliyeri-Aziz Bey Komitesi, Murad'ı saraydan çıkarıp yeniden padişah ilan ettirmeye hazırlandı.
• 20 Mayıs 1878'de Ali Suâvi ve taraftarları Çırağan Sarayı'nı bastı; olay Ali Suâvi'nin ölümüyle sonuçlandı.

Girişimlerin hiçbiri sonuç vermedi. Bazı kaynaklar, sonraki yıllarda Murad'ın sağlığının büyük ölçüde düzeldiğini belirtir.

Mirası

V. Murad, 29 Ağustos 1904'te Çırağan'da şeker hastalığından öldü. Yeni Cami yanındaki Cedîd Havâtîn Türbesi'ne, annesinin yanına gömüldü. Saltanatı, Osmanlı tarihinin en kısa saltanatları arasındadır. Meşrutiyet beklentileriyle açılan bu dönem kısa sürede kapandı; Kanûn-ı Esâsî ise onun halefi döneminde ilan edildi. Murad'ın Batı mûsikisine ilgisi ve hânedan içindeki yenilikçi kimliği, onu Tanzimat sonrası saray kültürünün dikkat çekici figürlerinden biri yapar.

Kronoloji

• 1840 — İstanbul'da doğumu
• 1867 — Abdülaziz ile Avrupa seyahati
• 1872 — Mason locasına girmesi
• 1876 — 30 Mayıs'ta tahta çıkışı, 31 Ağustos'ta tahttan indirilmesi
• 1878 — Çırağan Vakası
• 1904 — Çırağan Sarayı'nda ölümü