Yavuz Sultan Selim Tuğrası

Mısır seferiyle hilâfeti Osmanlı'ya getirdi; sekiz yılda devleti üç katına çıkardı.

Tuğranın okunuşu

Yavuz Sultan Selim'in tuğrası "Selîm Şâh bin Bâyezîd Hân el-muzaffer dâimâ" diye okunur: "Bayezid Han oğlu, daima muzaffer Selim Şah". Bu tuğranın Osmanlı tuğra tarihindeki yeri, "şah" unvanını ilk kez taşımasından gelir. TDV İslâm Ansiklopedisi'nin "Tuğra" maddesi ile Zarif Orgun'un 1949 tarihli incelemesi bu noktada birleşir. Unvan yalnızca padişahın adına eklenmiştir. Baba adı, I. Bayezid'den beri süregelen kalıpla "Bâyezîd Hân" biçiminde kalır.

Bu yenilik kalıcı oldu. Oğlu Kanûnî unvanı babasının adına da ekledi. Derman'a göre "şah" unvanı, III. Mehmed dışında tahta çıkan bütün padişahların tuğralarında II. Mahmud'a kadar kullanıldı. Orgun da Selim'in mühürlerinde bu unvanın görüldüğünü kaydeder. Topkapı Sarayı Müzesi'ndeki bir mühründe (nr. 2/4819) "Sultan Selim Şah" ibaresi okunur. Orgun'a göre hazine-i hümâyun bu mühürle mühürlenirdi.

Yapısı ve kardeş tuğralarıyla karşılaştırma

Tuğranın gövdesi XV. yüzyılın sonunda oturmuş klasik yapıdadır. Kürsüde adlar ve dua yazılıdır. Solda iç içe iki beyze, sağa uzanan kol, yukarı yükselen üç tuğ ve tuğlardan sola inen zülfeler vardır. Orgun'a göre bu bütün, Selim'in dedesi II. Mehmed ve babası II. Bayezid zamanında yeni bir öge eklenmeden tam şeklini bulmuştu.

Selim'in tuğrasındaki farkı en açık gösteren örnekler, kardeşlerinin şehzadelik tuğralarıdır. Orgun'un yayımladığı Şehzade Korkud tuğrası "Korkud ibn-i Bâyezîd Hân el-muzaffer dâimâ" diye okunur ve hiçbir olağanüstülük taşımaz. Şehzade Alemşah'ın tuğrası ise beş elifiyle kuralın dışına çıkar. Selim'in metni Korkud'unkiyle aynı kalıbı izler. Tek fark padişah adının yanına giren "şah" kelimesidir.

Kullanıldığı belgeler

Tuğra, Selim döneminde ferman, berat ve nâmelerin başına çekilmeye devam etti. Derman'a göre XV. yüzyılın sonlarından itibaren tuğranın harf araları ve üstü bezenmeye başlamıştı. Bu tezyinat Kanûnî döneminde zirveye ulaşacaktı. TDV İslâm Ansiklopedisi'nin "Sikke" maddesi, Selim devrinde yirmiye yakın darphânede sikke basıldığını ve Mısır'da basılan altınların "sultânî" ya da "eşrefî" diye anıldığını belirtir. Aynı maddeye göre tuğra, bakır paraların ön yüzüne II. Süleyman ve II. Ahmed devirlerinde, altın paralara ise II. Mustafa'dan itibaren konulmuştur.

Nişancı

Selim'in tuğrasını çekme yetkisi nişancıdaydı. Bu dönemin tanınmış nişancısı Tâcîzâde Câfer Çelebi'dir. TDV İslâm Ansiklopedisi'ndeki maddesine göre II. Bayezid döneminde azledilen Câfer Çelebi, Selim döneminde yeniden nişancılığa getirildi. 1514'teki Çaldıran Seferi'ne katıldı. Ordu İzmit'teyken 23 Nisan 1514'te Şah İsmâil'e gönderilecek Farsça bir mektup hazırladı. Sefer boyunca iki Türkçe mektup daha yazdı. Seferden dönüşte Anadolu kazaskerliğine getirildi. Celâlzâde Mustafa Çelebi de bu yıllarda Selim'in hizmetinde bulunmuştu.

Padişahın hayatı ve saltanatı için: Hükümdarın biyografisi