Yavuz Sultan Selim
Padişah · Halîfe
Mısır seferiyle hilâfeti Osmanlı'ya getirdi; sekiz yılda devleti üç katına çıkardı.
Hayatı ve tahta çıkışı
Selim, II. Bayezid'in oğludur ve 1470 civarında Amasya'da doğdu. TDV İslâm Ansiklopedisi doğumu 1467-1470 arasına yerleştirir. Annesi Dulkadiroğlu Alâüddevle Bozkurt Bey'in kızı Ayşe Hatun'dur. Bazı eserlerde annesinin adı Gülbahar olarak geçer; TDV maddesi bu adlandırmanın yanlış olduğunu belirtir. Yaklaşık yirmi dört yıl Trabzon sancakbeyliği yaptı. Bu görevde doğu sınırını ve Safevî faaliyetlerini yakından izleme fırsatı buldu.
Bayezid'in son yıllarında şehzadeler Ahmed, Korkud ve Selim arasında taht mücadelesi başladı. Selim 1511'de Çorlu yakınlarında babasının ordusuna yenildi. Ancak yeniçerilerin desteğini kazanınca II. Bayezid tahttan çekilmek zorunda kaldı. Selim, 24 Nisan 1512'de dokuzuncu Osmanlı hükümdarı olarak tahta çıktı. Ardından taht üzerinde hak iddia eden kardeşlerini ortadan kaldırdı: Ahmed 1513'te Yenişehir yakınlarındaki savaşta yenildi; Korkud da idam edildi.
Doğu seferleri
Selim'in dış siyasetinin ana hedefi, doğu sınırında güçlenen Safevî Devleti'ydi. 23 Ağustos 1514'te Çaldıran'da Şah İsmâil'in ordusu yenildi. Kaynaklar, Osmanlı topçusu ile tüfekli yeniçerilerin geleneksel süvari karşısındaki üstünlüğünün sonucu belirlediğini vurgular. Zaferin ardından Safevî başkenti Tebriz'e girildi.
Memlûk Devleti ile ilişkiler kısa sürede savaşa dönüştü. 24 Ağustos 1516'da Mercidâbık'ta Memlûk Sultanı Kansu Gavri'nin ordusu bozguna uğratıldı. Suriye ve Filistin hızla alındı. Selim, 22 Ocak 1517'de Kahire yakınındaki Ridâniye'de son Memlûk sultanı Tomanbay'ı yendi ve Memlûk Devleti sona erdi. Mısır'ın fethiyle Hicaz da Osmanlı hâkimiyetini tanıdı ve Selim "Hâdimü'l-Haremeyn" (iki kutsal şehrin hizmetkârı) unvanını kullanmaya başladı.
Hilâfet meselesi
Yaygın bir anlatıya göre Kahire'de bulunan son Abbâsî halîfesi el-Mütevekkil, hilâfeti resmen Selim'e devretmiştir. TDV İslâm Ansiklopedisi bu devir töreni anlatısının tarihî bir belgeye dayanmadığını belirtir. Ancak Memlûklerin ortadan kalkması ve Haremeyn'in Osmanlı yönetimine girmesiyle padişahın İslâm dünyasındaki önderlik konumunun güçlendiği de bir gerçektir.
Kişiliği, ölümü ve mirası
Kaynaklar Selim'i sert görünüşlü, devlet işlerini bizzat yürüten, âlimlerle istişare eden ve tarihe ilgi duyan bir hükümdar olarak tasvir eder. Farsça ve Arapça biliyordu. Farsça şiirlerinden oluşan bir divanı günümüze ulaşmıştır. "Yavuz" lakabı onun bu sert mizacına bağlanır.
Selim, 21-22 Eylül 1520'de Çorlu yakınlarında, sırtında çıkan büyük bir çıban (şirpençe) sebebiyle öldü. İstanbul'da oğlu Süleyman'ın yaptırdığı Sultan Selim Camii'nin yanındaki türbeye gömüldü. Yerine Kanûnî Sultan Süleyman geçti. Sekiz yıllık saltanatında Osmanlı toprakları büyük ölçüde genişledi. Devletin coğrafî ve kültürel ağırlık merkezi Balkanlar'dan Orta Doğu'ya doğru kaydı. Osmanlı Devleti, İslâm dünyasının önde gelen gücü konumuna yükseldi.
Kronoloji
- 1470 civarı — Amasya'da doğumu
- 1511 — Çorlu yakınlarında babasının ordusuyla savaş
- 1512 — Tahta çıkışı (24 Nisan)
- 1513 — Şehzade Ahmed'in yenilgisi ve ölümü
- 1514 — Çaldıran Savaşı (23 Ağustos)
- 1516 — Mercidâbık Savaşı (24 Ağustos)
- 1517 — Ridâniye Savaşı (22 Ocak) ve Mısır'ın fethi
- 1520 — Çorlu yakınlarında ölümü