Mihirakula
Han
Hindistan'da geniş bir devlet kuran son büyük Akhun hükümdarı.
Tahta çıkışı
Mihirakula (Mihiragula), babası Toraman'ın ölümünün ardından, genellikle 515 dolayında, Hindistan'daki Alhon (Hûna) Hunlarının başına geçti. Babasının Pencap ve Orta Hindistan'da kurduğu hâkimiyeti devraldı. Başkenti Pencap'taki Sakala'ydı; burası çoğunlukla bugünkü Siyalkot ile özdeşleştirilir, farklı bir yerle eşleştiren görüşler de vardır.
Hakkındaki bilgiler kitabelere, sikkelere, Çinli Budist hacıların seyahat notlarına ve Kalhana'nın Keşmir kroniği *Râjataranginî*'ye dayanır. Sikkelerinde Gupta yazısıyla "Jayatu Mihirakula" (Mihirakula muzaffer olsun) ibaresi ve Şiva inancıyla bağlantılı boğa ile ateş sunağı figürleri yer alır.
Saltanatı
Mihirakula döneminde Hindistan'daki Hun gücü en geniş sınırlarına ulaştı. Gwalior'da bulunan ve saltanatının on beşinci yılına tarihlenen kitabe, onu babasının şöhretini sürdüren bir hükümdar olarak anar; kitabedeki ifadeler Şiva'ya bağlılığına işaret eder. 530 dolayında Hint Okyanusu'nu dolaşan İskenderiyeli seyyah Kosmas Indikopleustes'in "Gollas" adıyla andığı Hindistan kralının Mihirakula olduğu düşünülür; Kosmas'a göre İndus nehri Hun topraklarını öteki Hint krallıklarından ayırıyordu. Hint geleneği de onun büyük bir fil birliğine sahip olduğunu anlatır.
Hint ve Budist kaynakları Mihirakula'yı sert ve acımasız bir hükümdar olarak tasvir eder. VII. yüzyılda bölgeyi gezen Çinli hacı Hüen-tsang (Xuanzang), onun Budist rahiplere öfkelenerek manastırları yıktırdığını anlatır. Ancak bazı modern araştırmacılar, arkeolojik verilerin bu dönemde yaygın bir Budist yıkımını doğrulamadığını ve anlatının sonraki dinî hafızanın ürünü olabileceğini ileri sürer. Keşmir kroniğinde, Pir Pencal geçidinde uçuruma düşen bir filin sesinden hoşlanıp başka filleri de attırdığına dair bir rivayet de yer alır; bu tür anlatılar efsane niteliğindedir.
Yenilgi ve son yılları
Mihirakula'nın gücü, Orta Hindistan'daki Aulikara hükümdarı Yaşodharman karşısında kırıldı. Yaşodharman'ın Mandasor'daki zafer sütunu kitabeleri, Mihirakula'nın onun önünde baş eğdiğini kaydeder. Bu savaş genellikle 528 dolayına tarihlenir ve Hunların Orta Hindistan'dan çekilmesinin başlangıcı sayılır. Hüen-tsang ise Mihirakula'yı yenen kişi olarak Magadha kralı Bâlâditya'yı gösterir; rivayete göre Bâlâditya esirini bağışlayıp serbest bırakmıştır.
Bu yenilgiden sonra Sakala tahtını kardeşinin ele geçirdiği, Mihirakula'nın Keşmir'e sığındığı ve orada yeniden güç toplayarak Gandhara'ya saldırdığı aktarılır. Ölüm tarihi kesin değildir; kaynaklarda 532, 540 dolayı ve 542 gibi farklı tarihler verilir. Onun ölümünden sonra da Hunların Kâbil vadisi, Gandhara ve Keşmir'deki hâkimiyeti bir süre daha devam etti.
Mirası
Mihirakula, Hindistan'daki Hun hâkimiyetinin hem zirvesini hem de gerilemenin başlangıcını temsil eder. Onun döneminde Gupta düzeni fiilen çözüldü; yenilgisi ise Kuzey Hindistan'da yerel hânedanların öne çıkmasına zemin hazırladı. Hint ve Budist hafızasındaki olumsuz imajı, kaynakların büyük ölçüde rakip ya da mağdur tarafların kaleminden çıkmasıyla birlikte değerlendirilmelidir.
Kronoloji
- 515 dolayı — Toraman'ın ölümü üzerine tahta çıkar
- 520 — Çinli hacı Sung Yün, Gandhara'yı Eftalit hâkimiyeti altında bulur
- 528 dolayı — Yaşodharman karşısında yenilgi
- 530 dolayı — Kosmas Indikopleustes'in "Gollas" kaydı
- 532–542 arası — Kaynaklarda verilen farklı ölüm tarihleri