Toraman

Hindistan'ı işgal eden Akhun lideri; Gupta İmparatorluğu'nu zayıflattı.

Kimliği ve kaynaklar

Toraman, Sanskrit kitabelerinde Toramana olarak geçen, Kuzey Hindistan'a yayılan Hun kolunun önderidir. Sikkelerinde kendilerini Alhon (Alkhan) diye adlandıran bu topluluk, Hint kaynaklarında genel olarak Hûna adıyla anılır. Araştırmacılar onları Toharistan merkezli Akhun (Eftalit) devletiyle ilişkili, fakat Hindistan'da ayrı bir siyasî yapı kurmuş bir kol olarak değerlendirir. Kuzeybatı Pakistan'da bulunan bazı sikkelere dayanılarak hükümdarın kendi dilindeki adının Turman olduğu ileri sürülmüştür.

Toraman hakkındaki bilgiler üç tür kaynaktan gelir: Kalhana'nın XII. yüzyılda yazdığı Keşmir kroniği Râjataranginî, sikkeler ve Hindistan'ın farklı bölgelerinde bulunmuş kitabeler. Babasının, Keşmir ve Gandhara'ya ilk giren Hun önderi olarak sikkelerden bilinen Tunjina (Thujina) Tegin olduğu düşünülür; ancak bu bağ kesin değildir.

Hindistan'daki yükselişi

Hunların Gupta sınırına baskısı V. yüzyıl ortasında başladı. Gupta hükümdarı Skandagupta ilk dalgayı 455 dolayında durdurdu; ancak 465 civarında Gandhara Hunların eline geçti ve 470'lerden sonra Gupta gücü belirgin biçimde geriledi. Toraman bu ortamda öne çıktı. Başa geçiş tarihi kesin değildir: kaynaklarda 484 dolayı ile 490'lar arasında değişen tahminler verilir.

Toraman, Pencap'tan Orta Hindistan'daki Malva'ya kadar uzanan bir alanı denetimi altına aldı ve Hint hükümdarlarına özgü "mahârâjâdhirâja" (krallar kralı) unvanını kullandı. Sikkeler Pencap, Keşmir, Racastan ve Uttar Pradeş'te etkili olduğunu gösterir. Bazı yerel prenslikleri haraca bağladığı aktarılır.

Başlıca kitabeleri şunlardır:

• Eran yaban domuzu kitabesi — Malva'daki Eran'da, Toraman'ın saltanatının birinci yılına tarihlenir ve onu yeryüzünü yöneten büyük hükümdar olarak anar.
• Kura kitabesi — Pencap'taki Tuz Sıradağları'nda bulunmuştur; Toraman burada "Shâhi Jauvla" unvanıyla geçer. Aynı bölgede onun bağışıyla bir Budist manastırı yapıldığı aktarılır.
• Sanjeli kitabesi — 502–503 dolayına tarihlenir ve Toraman'ı yine yüce hükümdar unvanlarıyla anar.
• Gwalior kitabesi — oğlu Mihirakula döneminden olup Toraman'ı adaletiyle anılan bir hükümdar olarak över.

Sonu

Toraman'ın son yılları belirsizdir. 1983'te bulunan Rishtal kitabesi, Aulikara hükümdarı Prakaşadharman'ın onu yaklaşık 515'te yendiğini kaydeder. Bazı araştırmacılar onun 510 dolayında Gupta hükümdarı Bhanugupta karşısında da yenilmiş olabileceğini düşünür. Ölüm tarihi kaynaklarda 510 dolayı ile 515 arasında verilir. Bir Caynist metin olan Kuvalayamâlâ, onu Çenab (Çandrabhâgâ) kıyısındaki Pavvaiya'da yaşamış olarak anar.

Mirası

Toraman dönemi, Hindistan'daki Hun hâkimiyetinin kurumsallaştığı evre olarak değerlendirilir. Hint tarih yazımında Hunlar çoğunlukla manastır yakıp yıkan istilâcılar olarak anlatılsa da Tuz Sıradağları'ndaki manastır bağışı, Toraman'ın yerel dinî kurumlarla ilişki kurduğunu gösterir. Onun ardından tahta oğlu Mihirakula geçti ve Gupta düzeninin çözülmesi bu dönemde hızlandı.

Kronoloji

• 455 dolayı — Skandagupta Hunların ilk saldırısını durdurur
• 465 dolayı — Gandhara'nın Hun denetimine geçtiği tarih olarak verilir
• 484–493 arası — Toraman'ın başa geçtiği tahmin edilen dönem
• 502–503 — Sanjeli kitabesi
• 510 dolayı — Bhanugupta karşısında olası yenilgi
• 515 dolayı — Rishtal kitabesine göre Prakaşadharman karşısında yenilgi; Toraman'ın ölümü ve Mihirakula'nın tahta geçişi