Punu Şanyu

Hunların kuzey-batı kanadının lideri; Çin'e karşı uzun mücadelelerle bağımsızlığı sürdürdü.

Hayatı ve tahta çıkışı

Punu (Çin kaynaklarında 蒲奴, Punu; Türkçe yayınlarda Panu ya da P'u-nu), Asya Hunlarının Hohanyeh soyundan gelen bir şanyusudur. Babası, Hun gücünü bir süre yeniden canlandıran Şanyu Huduershidaogao'dur. Ağabeyi Wudadihou'nun ölümü üzerine tahta çıktı. Tahta çıkış yılı kaynaklarda MS 46 ile 48 arasında değişir.

Devraldığı ülke ağır bir bunalım içindeydi. Kaynaklar bu yıllarda Hun topraklarında şiddetli bir kuraklık ve kıtlık yaşandığını, doğudan Wuhuanların akınlar yaptığını kaydeder. Türk Dünyası Ansiklopedisi'ne göre MS 46'daki kıtlık sırasında Wusunlar ve Çinliler birlikte saldırınca Hunlar ağır bir yara aldı ve iç karışıklık başladı.

Hunların ikiye bölünmesi

Punu'nun saltanatının belirleyici olayı, Hun birliğinin kalıcı olarak ikiye ayrılmasıdır. MS 48-49 kışında, kaynaklarda amcası olarak geçen Sutuhu, 50 bin kadar kişi olarak verilen bir toplulukla Han hânedanına yanaştı ve kendini şanyu ilan etti. Türkçe kaynaklarda "Pi" adıyla anılan bu önderin etrafında toplananlar Güney Hunları adını aldı. Punu'ya bağlı kalan kesim ise Kuzey Hunları olarak anıldı. Türkçe yayınlarda Punu, bu Kuzey Hun yapısının kurucusu ve ilk hükümdarı olarak gösterilir.

MS 49'da Güney Hun kuvvetleri Punu'ya saldırdı, küçük kardeşini esir aldı ve onu Gobi Çölü'nün kuzeyine çekilmeye zorladı. Güney Hunları MS 50'de Çin hâkimiyetini kabul etti. Kuzey Hunları ise Çin'den uzakta bağımsız kalmak için mücadele etti ve güneydeki rakiplerine sık sık saldırdı.

Han Çin'iyle ilişkiler

Punu sonraki yıllarda Han sarayıyla ilişki kurmaya çalıştı. Kaynaklara göre MS 51-55 arasında Wuwei bölgesine elçiler gönderdi; ancak elçiler her seferinde geri çevrildi. Kuzey Hunları ile Han arasındaki çatışmalar sonraki yıllarda da sürdü. Tarım havzasındaki şehir devletlerinin Kuzey Hun egemenliğine girmesi üzerine Çin müdahale etti: MS 73'te dört koldan başlayan seferde Dou Gu komutasındaki kuvvetler Tanrı Dağları'nın kuzeyinde, Barköl yakınlarındaki Hu-yen boyunu yendi ve Hami ele geçirildi. MS 75'te Kuzey Hunları Jushi'yi (Turfan bölgesi) kuşattı ve Han görevlisi Chen Mu bu olaylar sırasında öldürüldü.

Mirası

Punu'nun ölüm tarihi kaynaklarda belirtilmez. Yerine soyundan gelen Youliu (Türkçe yayınlarda Uluğ) geçti; Youliu MS 87'de Sienpilerle savaşırken öldürüldü. Kuzey Hunları ardından 89 ve 91 yıllarında yeni yenilgiler aldı ve 93'te bağımsız bir siyasî güç olarak tarihten çekildi. Punu dönemi bu nedenle Hun tarihinde kuzey ile güney arasındaki kalıcı ayrılığın başladığı evre olarak değerlendirilir. Bilgilerin tamamı Çin yıllıklarına dayanır.

Kronoloji

• MS 46/48 — Tahta çıkışı
• MS 48-49 — Sutuhu'nun ayrılması; Kuzey ve Güney Hunlarının oluşması
• MS 49 — Güney Hunlarının saldırısı ve kuzeye çekiliş
• MS 51-55 — Han sarayına elçilik girişimleri
• MS 73 — Dou Gu'nun Sincan seferi
• MS 75 — Jushi kuşatması