Atölye notu: Kültür arşivini kaynaklarla yeniden yazmak

Köşe, sitemizdeki Türk medeniyeti arşivi: hükümdarlar, düşünürler, hattatlar, mushaflar, minyatürler, destanlar ve bestekârlar. Ekim 2026’da arşivi baştan sona kaynaklarla yeniden yazdık. Bugün 373 kayıt, toplam yaklaşık 172 bin kelimelik bir metin ve 701 kaynak adresi var. Kaynakların ağırlığı TDV İslâm Ansiklopedisi’nde. Yeniden yazım sırasında eski verideki uydurma sayıları, eserleri ve tarihleri ayıkladık.

Bu not, bu işi nasıl yaptığımızı ve neden yaptığımızı anlatıyor. Bir web sitesindeki içeriğin doğruluğu, artık yalnız okur için değil, o içeriği alıntılayan arama motorları ve yapay zekâ asistanları için de önemli.

Neden yeniden yazdık?

Köşe başladığında 375 kısa sayfadan oluşuyordu. Her kayıtta birkaç cümlelik bir özet ve bir künye vardı. Sayfalar zarif görünüyordu; ama içerik hem ince hem de güvenilmezdi.

Bir kaydı kontrol ettiğimizde sorunun tek bir sayfayla sınırlı olmadığını gördük. Künyelerde kaynağı gösterilemeyen tarihler, var olmayan eser adları ve hiçbir yerde karşılığı bulunmayan sayılar vardı. Bir kültür arşivinde yanlış bir tarih, yanlış bir fiyattan daha zor fark edilir ve çok daha uzun yaşar.

Burada iki risk vardı:

• Okur riski. Köşe’yi okuyan biri, yanlış bir bilgiyi doğru diye öğrenip başka bir yerde tekrar edebilirdi.
• Alıntı riski. Arama motorları ve yapay zekâ asistanları, sitelerdeki cümleleri cevaplarına taşıyor. Yanlış bir künye, bizim adımızla başka yerlerde dolaşabilirdi. Bu konuyu yapay zekâ aramalarında görünür olmak yazısında ayrıca anlattık.

Nasıl çalıştık?

Her kaydı, güvenilir bir kaynağa dayanmadan tek cümle yazmama kuralıyla yeniden kurduk. İzlediğimiz yöntem dört adımdan oluşuyordu:

1. Kaynağı önce bul. Kayıt için önce TDV İslâm Ansiklopedisi’ndeki ilgili maddeyi ve gerektiğinde diğer akademik kaynakları bulduk.
2. Künyeyi kaynakla karşılaştır. Doğum ve ölüm tarihlerini, eser adlarını, unvanları ve sayıları tek tek kaynağa karşı kontrol ettik.
3. Kaynakta olmayanı çıkar. Kaynakta karşılığı olmayan her iddiayı sildik. Boş kalan yeri tahminle doldurmadık.
4. Kaynağı sayfada göster. Her kaydın sonuna, dayandığı adresleri listeleyen bir “Kaynaklar” bölümü ekledik.

Bu süreçte metin uzadı; ama asıl kazanç uzunluk olmadı. Her uzun gövdenin her paragrafı, okurun tıklayıp kontrol edebileceği bir kaynağa bağlandı.

Ne tür hatalar bulduk?

Bulduğumuz hataların çoğu, ilk bakışta makul görünen ayrıntılardı. Birkaç örnek:

Kayıt	Eski veride	Kaynakla düzeltilmiş hâli
Kaygusuz Abdal	Ad “Kayguzuz Abdal” olarak yazılmış	Doğru ad Kaygusuz Abdal; eski adres yeni sayfaya yönlendirildi
Türeyiş Destanı	Künyede başka bir Çin kroniği gösterilmiş	Zhou Kitabı, Sui Kitabı ve Kuzey Hânedanları Tarihi; VII. yüzyıl
Ergenekon Destanı	“Moğol ordusu Türk’ü bozdu” diye anlatılmış	Reşîdüddîn ve Ebülgazi’de kahramanlar Moğol atalarıdır; anlatının Türk destanı olarak benimsenmesi XIX–XX. yüzyıldadır
Oğuz Kağan Destanı	“Üç günlükken konuştu, kırk gün sonra at sürdü”	Metinde bir kez süt emer, çiğ et ve kımız ister, kırk günde büyüyüp yürür

Kaygusuz Abdal örneği küçük görünebilir; ama bir ad yanlış yazıldığında, o adı arayan okur sayfayı hiç bulamaz. Düzeltmede eski adresi kaybetmemek için kalıcı yönlendirme kullandık. Böylece eski bağlantılar da doğru sayfaya ulaşıyor. Adres değişikliğinde arama görünürlüğünü korumanın yolunu web sitesi yenilerken SEO yazısında anlattık.

Destan kayıtlarındaki hatalar ise daha sinsiydi. Anlatılar güzel ve akıcıydı; ama kaynak metinde olmayan sahneler eklenmiş, bazı rivayetlerin kökeni karıştırılmıştı. Bunları düzeltirken anlatının şiirini korumaya, ama kaynağın söylemediği hiçbir şeyi söylememeye çalıştık.

Neyi kaldırdık?

Kaynakla doğrulayamadığımız başlıkları düzeltmek yerine kaldırdık. Sieli, Yotsen, Targitios ve Tudun kayıtları bu yüzden arşivden çıktı. Bu adreslere gelen okuru ilgili Türk tarihi bölümüne yönlendiriyoruz.

Kaldırma kararı kolay olmadı; çünkü her sayfa, arama sonuçlarında bir giriş kapısı demek. Yine de kaynağı olmayan bir sayfayı yayında tutmak, arşivin geri kalanının güvenilirliğini de zayıflatırdı.

Bu iş bize ne öğretti?

Bir içerik arşivinde doğruluk, yazımın ilk adımıdır. Köşe’den çıkardığımız kurallar, bizim bakışımızla her içerik işine uyar:

• Kaynağı olmayan iddia yazılmaz. Tarih, sayı ve eser adı, bir kaynağa bağlanmadan sayfaya girmez.
• Kaynak sayfada görünür. Okur, iddianın nereden geldiğini aynı sayfada görebilmeli.
• Kaldırmak da bir düzeltmedir. Doğrulanamayan içerik, yönlendirmeyle birlikte kaldırılır.
• Adres korunur. Ad ya da başlık değiştiğinde eski adres kalıcı yönlendirmeyle yeni sayfaya bağlanır.

Bu kuralların teknik tarafını, yani yönlendirme, yapısal veri ve dizine eklenme gibi konuları teknik SEO kontrol listesi yazısında topladık. Uzun soluklu içerik bakımının neden gerekli olduğunu ise web sitesi bakımı yazısında anlattık.

Sık sorulan sorular

Köşe’deki bilgiler hangi kaynaklara dayanıyor?

Kaynakların ağırlığı TDV İslâm Ansiklopedisi’nde. Toplam 701 kaynak adresi var ve her kaydın sonunda, o kaydın dayandığı adresler “Kaynaklar” başlığı altında listeleniyor. Okur her iddiayı kaynağından kontrol edebilir.

Bir hata görürsem ne yapmalıyım?

Bize iletişim sayfamızdan yazabilirsiniz. Bildirilen her hatayı kaynağına karşı kontrol ediyor, doğruysa düzeltiyoruz. Arşivin doğruluğu, okurların geri bildirimiyle de güçleniyor.

Kaldırılan sayfaların adresleri ne oldu?

Kaynakla doğrulanamayan dört başlığı kaldırdık ve adreslerini ilgili Türk tarihi bölümüne yönlendirdik. Ad düzeltmelerinde de eski adres, kalıcı yönlendirmeyle yeni sayfaya bağlanıyor. Böylece eski bağlantılar kırılmıyor.

Kendi sitemizdeki içerik için de böyle bir denetim yapıyor musunuz?

Bunu bakım kapsamında konuşabiliriz. Bizim bakışımız şu: iddiaların kaynağını kontrol etmek ve doğrulanamayan içeriği ayıklamak, içerik ve arama görünürlüğü bakımının parçası olmalı. Nasıl çalıştığımızı SEO ve bakım sayfamızda bulabilirsiniz.

Arşivi kendiniz gezmek isterseniz Köşe’den başlayabilir, örneğin düşünürler bölümünde Kaygusuz Abdal’ın kaydını ve kaynaklarını görebilirsiniz.