Davud Ağa

Mimar Sinan'ın doğrudan halefi; klâsik Osmanlı mimârîsinin geç döneminin baş ustası.

Hayatı ve yetişmesi

Davud Ağa'nın nereli olduğu, ne zaman doğduğu ve önceki çalışmaları hakkında kaynaklarda bilgi yoktur. Hakkında araştırma yapan Muzaffer Erdoğan, onun Hasbahçe'deki mimarlık mektebinde yetiştiğini ve Mimar Sinan'ın tecrübesinden yararlandığını düşünür. Belgelerde ilk kez 1575-1577 arasında, saray çavuşları arasında yer alan bir Suyolu nâzırı olarak görünür; İstanbul'un su yollarının ve köprülerinin bakımı ona bağlıydı. 1577'de rüşvet karşılığı ev sahiplerine su kolaylığı sağladığı yönünde şikâyet edildi, ancak 1582'de hâlâ görevdeydi. 1583'te "eski Suyolu nâzırı" olarak 400 neccârla doğu seferine katılması istendi, 1584'te Kaldırımcılar nâzırıydı. Suyolu nâzırlığı sırasında Halkalı su yolu için, kenarındaki nota göre III. Murad'ın hoşnutsuzluğu üzerine çizdiği bir harita bilinir; Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi, Millet Kütüphanesi ve İstanbul Sağlık Müzesi'ndeki nüshaları ölümünden sonra yapılmıştır.

1585'te Sarây-ı Hümâyun'da bir oda ve hamam yaptı, III. Murad bu işleri beğendi. 1588'de Koca Sinan ölünce yardımcısı olan Davud Ağa Hassa başmimarlığına getirildi. 1592'den itibaren belgelerde mimarbaşı olarak anılır. Avusturya seferi için lağımcı toplamak, çini sevkini sağlamak ve seferde çalışacak Hassa mimarlarını seçmek gibi görevleri vardı.

Eserleri

TDV maddesi şu yapıları kesin olarak ona bağlar:

• Fatih Çarşamba'da Dârüssaâde ağası Mehmed Ağa için yapılan cami (993/1585). Şair Âsârî'nin sekiz beyitlik tarih kitâbesi mimarın adını verir; caminin hazîresindeki türbe de ona aittir.
• İncili Köşk (998/1590). Sadrazam Koca Sinan Paşa'nın masrafıyla III. Murad için sarayın Marmara yakasında, sahil surunun üzerinde yaptırıldı; kemerler üzerinde yükselir ve İznik çinileriyle süslüdür. Deniz yönündeki iki kemerin arasındaki çeşmenin kitâbesinde mimar olarak adı geçer.
• Sepetçiler Kasrı. Haliç girişinde sur üzerinde, esası II. Bayezid'e dayanan bir kasırdı; 1590-91'de başlayıp 1592'de tamamlandı, nakış ve çinilerle bezendi. Davud Ağa'ya ait olduğu bir muhasebe defterinden anlaşılır.
• Koca Sinan Paşa Külliyesi (1593-94). Divanyolu'nda Çarşıkapı'da, türbe, sebil ve medreseden oluşur; sebilin kitâbesi Davud'un adını anar.
• Yeni Cami. Safiye Vâlide Sultan'ın isteğiyle Eminönü'nde yapılmaya başlandı; temeli 23 Ağustos 1597'de (10 Muharrem 1006) atıldı. Temelde su çıkınca uzun kazıklar çaktırıp birbirine bağlayarak yapıyı bunların üzerine oturttu. Davud Ağa öldüğünde inşaat yaklaşık bir zira yükselmişti; işi yardımcısı ve halefi Dalgıç Ahmed Çavuş tamamladı.

Cedîd Nişancı Mehmed Paşa (1584), Mesih Mehmed Paşa (1586) ve Cerrah Mehmed Paşa (1593-94) camilerinin ona ait olduğu iddia edilir, ama destekleyen kayıt yoktur. Gazanfer Ağa Külliyesi'nin ona ait olabileceği ileri sürülür; kesin belge yoktur. Ayasofya hazîresindeki III. Murad Türbesi'nin mimarı çoğunlukla Davud Ağa kabul edilir, ancak kapı kanadında Dalgıç Ahmed Ağa'nın adının bulunması şaşırtıcıdır; TDV iki mimarın da çalışmış olabileceğini belirtir.

Ölümü

Ölümüne dair iki kayıt vardır. Selânikî Mustafa Efendi, Eylül 1598'de (Safer 1007 başı) veba salgınında öldüğünü yazar. XVIII. yüzyıl yazarı Hüseyin Ayvansarâyî ise "sû-i i'tikad töhmetiyle" Vefa Meydanı'nda katledildiğini ve şair Âsârî'nin ölümüne düşürdüğü tarihin 1008 (1599-1600) olduğunu aktarır. Mezarının yeri bilinmemektedir.

Mirası

Davud Ağa, Sinan'dan başlayan Osmanlı klasik mimarisini bazı yeniliklerle sürdüren bir usta olarak değerlendirilir. TDV maddesi, hayatının büyük bölümünün bilinmediğini, ölüm tarihinin de kesin olarak saptanamadığını vurgular.