Battal Gazi Destanı

Müslüman Arap kumandanı olarak başlar, Anadolu Türk halk edebiyatının en büyük gazisi olarak biter.

Battal Gazi, tarihte Emevî ordularında Bizans'a karşı sefere çıkan bir Arap kumandanıdır — Abdullah el-Battal. Adı Türkçeleşti, hikâyesi Anadolulaştı, sınırı Türk'ün hudûdu oldu. Destân Battalnâme adıyla yazıya geçtiğinde Battal artık bir Arap değildi: o, Anadolu'nun kapısını açan gaziydi.

Battal Gazi atı Aşkar'a biner, kılıcı Şemşîr-i Battal'ı kuşanır, Malatya'dan çıkar. Bizans tekfurlarına meydan okur, kâfir kalelerini bir bir alır, kuyularda ejderhalarla savaşır, mağaralarda cinleri kovar. Şehid olduğunda Eskişehir Seyitgazi'de toprağa verilir. Türbesi bir hâne, bir tekke, bir ziyaret olur. Selçuklu sultanları onu sahiplenir; Bektâşîler onu evliyâ sayar.

Destân bir Arap kumandanını alır, Türk'ün gönlünde Türk'leştirir. Bu Türk-İslâm geçişinin sembolüdür: Türk yeni dinini eski destân kalıbına döker, kahramanını kendi diliyle adlandırır.

Anadolu'nun İslâmlaşma destânı. Selçuklu döneminde popülerleşti, Osmanlı'da basıldı, halk arasında Battalnâme adıyla yaygınlaştı. Türk'ün yeni dini eski destân biçimine sığdırışının en açık örneği.