Edirne

Osmanlı'nın Avrupa'ya açılan başkenti. I. Murad'dan Fâtih'in ergenliğine kadar burada yönetildi. II. Mehmed buradan İstanbul'a yürüdü. İki yüz yıl sonra Mimar Sinan, en olgun eseri Selimiye'yi başka şehre değil bu eski payitahta hediye etti.

Kuruluş ve konum

Edirne, Trakya'da Tunca ve Meriç ırmaklarının buluştuğu ovada, bugün Yunanistan ve Bulgaristan sınırlarına yakın bir noktada yer alır. Şehir, eski bir Trak yerleşiminin bulunduğu yerde Roma İmparatoru Hadrianus tarafından yeniden kurulmuş ve onun adıyla Hadrianopolis olarak anılmıştır. Balkanlar'dan İstanbul'a uzanan kara yolunun üzerinde bulunması, şehre her dönemde askerî ve ticarî bir önem kazandırdı.

Fethi ve başkentlik dönemi

Edirne'nin Osmanlılar tarafından alındığı tarih tartışmalıdır. TDV İslâm Ansiklopedisi 1361, 1362, 1367 ve 1369 tarihlerinin ileri sürüldüğünü, bunlar içinde 1361 görüşünün ağırlık kazandığını belirtir. 1369'u savunanlar, şehrin metropoliti Polykarpos'un 1366'ya kadar Edirne'de bu sıfatla bulunduğunu gösteren belgelere dayanır.

Edirne'nin hangi tarihten itibaren başkent sayılacağı da tek bir yıla bağlanamaz. I. Murad şehirde kale dışında ilk sarayı (Eski Saray) yaptırdı ve Rumeli'deki seferlerin üssü burası oldu; Batı kaynakları başkentlik dönemini 1360'lardan başlatır. TDV İslâm Ansiklopedisi ise 1402 Ankara bozgunundan sonra Emîr Süleyman'ın hazineyi ve devletin resmî evrakını Edirne'ye getirmesiyle devlet merkezinin kesin olarak buraya geçtiğini vurgular. Bu nedenle 1366 tarihi yaklaşık bir başlangıç olarak okunmalıdır.

XV. yüzyılın ilk yarısında Edirne, Osmanlı'nın Balkan siyasetinin merkezi oldu. II. Murad döneminde başlatılan Yeni Saray (Saray-ı Cedîd-i Âmire), II. Mehmed tarafından tamamlandı ve Kanûnî döneminde yeni eklerle genişletildi. II. Mehmed 1453'te İstanbul'u buradan yürüyerek fethetti ve başkent İstanbul'a geçti.

TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre Edirne bundan sonra da eski başşehir olarak önemini korudu. Padişahlar zaman zaman Edirne Sarayı'nda yaşamaya devam ettiğinden şehrin imarı sürdü. Şehir 1703'te tarihe Edirne Vak'ası olarak geçen büyük ayaklanmaya da sahne oldu.

Bugün görülebilen izler ve yapılar

• Eski Câmi: kaynaklarda 1402-1413 ya da 1403-1414 arası olarak tarihlenir.
• Üç Şerefeli Câmi: II. Murad tarafından 1437-1447 arasında yaptırıldı; adını üç şerefeli minâresinden alır.
• II. Bayezid Külliyesi: 1484-1488 arasında kuruldu.
• Selimiye Câmii: TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre II. Selim tarafından 1568-1574 arasında yaptırılmış, Mimar Sinan'ın şaheseri olarak değerlendirilir. Külliyesiyle birlikte 2011'de UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alındı.
• Edirne Sarayı: II. Murad döneminde başlanıp II. Mehmed döneminde tamamlanan sarayın kalıntıları.
• Kırkpınar: Edirne'de düzenlenen yağlı güreş geleneği 2010'da UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Listesi'ne alındı.

Şehir XIX. ve XX. yüzyılda birçok kez işgal edildi: 1829'da ve 1878-79'da Rus, 26 Mart 1913'te Bulgar, Temmuz 1920'de Yunan işgaline uğradı. 1922'den sonra Lozan Antlaşması ile Türkiye'nin sınır şehri olarak kaldı.

Kronoloji

• 1361 — fethin en çok kabul gören tarihi (1362, 1367 ve 1369 da ileri sürülür)
• 1360'lar — I. Murad'ın Eski Saray'ı; Rumeli seferlerinin merkezi
• 1402 sonrası — Emîr Süleyman ile devlet merkezi kesin olarak Edirne'ye geçer
• 1437-1447 — Üç Şerefeli Câmi
• 1453 — İstanbul'un fethi; başkent İstanbul'a taşınır
• 1568-1574 — Selimiye Câmii
• 1703 — Edirne Vak'ası
• 26 Mart 1913 — Bulgar işgali