Yazılım ve yapay zekâ sözlüğü.
İşimizde sık geçen 31 kavramın kısa ve sade tanımları. Teknik bir toplantıya girmeden önce ya da bir teklifi okurken göz atmak için.
Yapay zekâ
- Büyük dil modeli LLM — Large Language Model
-
Çok büyük miktarda metinle eğitilmiş, metni anlayıp yeni metin üretebilen yapay zekâ modeli. ChatGPT, Claude ve Gemini bu modellerin üzerine kuruludur.
- Çok ajanlı sistem Multi-agent system
-
Her biri tek bir işe odaklanan birden fazla yapay zekâ ajanının birlikte çalıştığı yapı. Ajanların görüşleri bir orkestratörde birleşir; böylece karar daha denetlenebilir ve gerekçeli olur.
Hizmet: Yapay zekâ sistem mimarisi Yazı: Çok ajanlı yapay zekâ sistemi nedir? CAI'yi kurarken öğrendiklerimiz
- Halüsinasyon Hallucination
-
Dil modelinin kendinden emin bir dille gerçek olmayan bilgi üretmesi. Kaynaklara dayalı cevap (RAG), doğrulama adımları ve insan onayı bu riski azaltır.
Hizmet: Yapay zekâ sistem mimarisi Yazı: Yapay zekâ projelerinde halüsinasyon, veri gizliliği, insan onayı
- İnce ayar Fine-tuning
-
Hazır bir modeli belirli bir iş ya da üslup için ek verilerle yeniden eğitmek. Çoğu iş ihtiyacında iyi bir istem ve RAG yeterlidir; ince ayar daha özel durumlarda tercih edilir.
- İnsan onayı Human-in-the-loop
-
Yapay zekâ sisteminin kritik adımlarda kararı bir insana sunması ve onay almadan ilerlememesi. Yüksek maliyetli ya da geri alınamaz işlemlerde güvenliğin temelidir.
Hizmet: Yapay zekâ sistem mimarisi Yazı: Yapay zekâ projelerinde halüsinasyon, veri gizliliği, insan onayı
- İstem Prompt
-
Bir dil modeline verilen talimat ve bağlam. Modelin ne yapacağını, hangi sınırlar içinde kalacağını ve cevabın biçimini belirler; iyi yazılmış bir istem, sonucun kalitesini doğrudan etkiler.
- MCP Model Context Protocol
-
Yapay zekâ modellerinin dış araçlara ve veri kaynaklarına standart bir yolla bağlanmasını sağlayan açık protokol. Bir MCP sunucusu, şirketin iç sistemlerini modellere güvenli ve sınırlı biçimde açar.
Hizmet: Yapay zekâ sistem mimarisi Yazı: MCP (Model Context Protocol) nedir, ne işe yarar? Şirketler için
- Orkestratör Orchestrator
-
Çok ajanlı bir sistemde ajanları sıraya koyan, çıktılarını toplayan ve birbirleriyle çeliştiklerinde hangisine ne kadar güvenileceğine karar veren katman.
Hizmet: Yapay zekâ sistem mimarisi Yazı: Çok ajanlı yapay zekâ sistemi nedir? CAI'yi kurarken öğrendiklerimiz
- RAG Retrieval-Augmented Generation
-
Dil modelinin cevap vermeden önce ilgili belgeleri bir bilgi kaynağından bulup okumasını sağlayan yöntem. Şirket içi dokümanlarla çalışan asistanların temelidir; modelin uydurma riskini azaltır.
Hizmet: Yapay zekâ sistem mimarisi Yazı: RAG nedir? Şirket dokümanlarıyla çalışan yapay zekâ asistanı
- Token
-
Dil modellerinin metni işlerken kullandığı küçük birim; kabaca bir kelime ya da kelime parçası. Modellerin maliyeti ve işleyebileceği metin uzunluğu token sayısıyla ölçülür.
- Vektör veritabanı Vector database
-
Metinleri anlamlarına göre sayısal temsiller (embedding) olarak saklayan veritabanı. "Bu soruya en yakın paragraf hangisi?" sorusunu hızlıca cevaplar; RAG sistemlerinde kullanılır.
Hizmet: Yapay zekâ sistem mimarisi Yazı: RAG nedir? Şirket dokümanlarıyla çalışan yapay zekâ asistanı
- Yapay zekâ ajanı AI agent
-
Belirli bir görevi olan, kendisine verilen araçları ve verileri kullanarak adım adım ilerleyen yazılım parçası. Bir soruya cevap vermekle kalmaz; bilgi toplar, karar üretir ve gerekirse bir işlemi başlatır.
Hizmet: Yapay zekâ sistem mimarisi Yazı: Yapay zekâ ajanı nedir, işletmeler nerede kullanır? Kısa rehber
Botlar ve otonom ticaret
- Durdurma anahtarı Kill switch
-
Otonom bir sistemi tek bir hamleyle devreden çıkaran mekanizma. İyi tasarlanmış sistemlerde elle durdurma her zaman otomatik kararlardan önce gelir.
Hizmet: Bot geliştirme Yazı: Çok ajanlı yapay zekâ sistemi nedir? CAI'yi kurarken öğrendiklerimiz
- Geriye dönük test Backtest
-
Bir ticaret stratejisinin geçmiş piyasa verisi üzerinde nasıl sonuç vereceğini ölçen test. Faydalıdır ama geçmişe aşırı uyum (overfitting) tehlikesi nedeniyle tek başına yeterli değildir.
Hizmet: Bot geliştirme Yazı: Trading bot yaptırmadan önce bilmeniz gereken 9 şey: risk ve test
- Piyasa rejimi Market regime
-
Piyasanın o anki karakteri: güçlü bir trend, dar bir sıkışma ya da ani oynaklık. Bir rejimde işe yarayan strateji ötekinde zarar ettirebilir; bu yüzden rejimi tanımak ayrı bir uzmanlıktır.
Hizmet: Bot geliştirme Yazı: Çok ajanlı yapay zekâ sistemi nedir? CAI'yi kurarken öğrendiklerimiz
- Risk bütçesi Risk budget
-
Bir sistemin belirli bir sürede göze alabileceği en yüksek kayıp ya da harcama sınırı. Sınır aşıldığında sistem kendini kısıtlar ya da durur.
Hizmet: Bot geliştirme Yazı: Trading bot yaptırmadan önce bilmeniz gereken 9 şey: risk ve test
- Sohbet botu Chatbot
-
Müşterilerle WhatsApp, web ya da başka bir kanal üzerinden yazışan, tanımlı konularda cevap veren ve gerektiğinde konuşmayı bir insana devreden yazılım.
Hizmet: Bot geliştirme Yazı: Müşteri hizmetleri için sohbet botu: ne zaman işe yarar?
- Ticaret botu Trading bot
-
Önceden tanımlanmış kurallara göre piyasada alım-satım kararı veren ve bu kararları otomatik uygulayan yazılım. Bir stratejiyi disiplinle uygular; piyasa riskini ortadan kaldırmaz.
Hizmet: Bot geliştirme Yazı: Trading bot yaptırmadan önce bilmeniz gereken 9 şey: risk ve test
Yazılım, web ve mobil
- API Application Programming Interface
-
İki yazılımın birbiriyle konuşmasını sağlayan tanımlı arayüz. Örneğin bir sipariş sistemi, API sayesinde muhasebe yazılımına kendiliğinden fatura bilgisi gönderebilir.
- MVP Minimum Viable Product
-
Bir ürünün, temel fikrini gerçek kullanıcılarla sınamaya yetecek en küçük çalışan sürümü. Amaç, büyük yatırım yapmadan önce neyin işe yaradığını öğrenmektir.
Hizmet: Özel yazılım ve SaaS Yazı: SaaS ürünü geliştirmek: MVP'den ilk müşteriye giden yol
- SaaS Software as a Service
-
Kurulum gerektirmeden internet üzerinden, genellikle abonelikle kullanılan yazılım. Kullanıcı yazılımı satın almaz; erişim hakkı için düzenli ödeme yapar.
Hizmet: Özel yazılım ve SaaS Yazı: SaaS ürünü geliştirmek: MVP'den ilk müşteriye giden yol
- Şablon mesaj WhatsApp message template
-
WhatsApp'ta müşteri hizmeti penceresi dışında gönderilebilen, Meta'nın önceden onayladığı mesaj kalıbı. Sipariş bildirimi, randevu hatırlatma ya da kampanya gibi amaçlarla sınıflandırılır.
Hizmet: Otomasyon ve entegrasyon Yazı: WhatsApp Business API ile satış otomasyonu: adım adım
- Tek kod tabanı Cross-platform
-
iOS ve Android uygulamalarının aynı koddan üretilmesi. Geliştirme ve bakım maliyetini düşürür, iki platformda tutarlı bir deneyim sağlar.
- Webhook
-
Bir sistemde olay gerçekleştiğinde (yeni mesaj, yeni sipariş) başka bir sisteme anında haber gönderen bağlantı. Sürekli "yeni bir şey var mı?" diye sormak yerine olay olunca bildirim gelir.
Hizmet: Otomasyon ve entegrasyon Yazı: WhatsApp Business API ile satış otomasyonu: adım adım
- WhatsApp Business API
-
Meta'nın işletmelere WhatsApp'a yazılım üzerinden bağlanma imkânı veren arayüzü. Birden fazla temsilcinin tek numaradan çalışmasını, mesajların CRM gibi sistemlere aktarılmasını ve otomasyonu mümkün kılar.
Hizmet: Otomasyon ve entegrasyon Yazı: WhatsApp Business API ile satış otomasyonu: adım adım
- Yerel-öncelikli Local-first
-
Verinin önce kullanıcının cihazında tutulduğu uygulama yaklaşımı. Uygulama internet olmadan da çalışır; veri isteğe bağlı olarak sonradan eşitlenir.
Hizmet: Mobil uygulama geliştirme Yazı: Yerel öncelikli (local-first) uygulama nedir? Ne zaman seçilir?
Arama ve görünürlük
- Core Web Vitals
-
Google'ın sayfa deneyimini ölçtüğü üç temel metrik: ana içeriğin yüklenme süresi (LCP), etkileşime tepki süresi (INP) ve yerleşim kayması (CLS).
Hizmet: SEO ve bakım Yazı: Teknik SEO kontrol listesi: sitenizi Google aramasına hazırlamak
- GEO Generative Engine Optimization
-
Bir sitenin ChatGPT, Gemini ve Perplexity gibi yapay zekâ arama araçlarının cevaplarında kaynak olarak anılması için yapılan çalışma. Net tanımlar, güvenilir bilgi ve doğru teknik işaretleme gerektirir.
Hizmet: SEO ve bakım Yazı: Yapay zekâ aramalarında görünür olmak: ChatGPT ve GEO rehberi
- llms.txt
-
Bir sitenin kökünde duran, yapay zekâ modellerine sitenin içeriğini kısa ve düzenli biçimde özetleyen metin dosyası. Robots.txt'nin yapay zekâ için yazılmış rehberi gibi düşünülebilir.
Hizmet: SEO ve bakım Yazı: Yapay zekâ aramalarında görünür olmak: ChatGPT ve GEO rehberi
- Teknik SEO Technical SEO
-
Bir sitenin arama motorlarınca doğru taranması, anlaşılması ve dizine eklenmesi için yapılan altyapı çalışması: site haritası, yönlendirmeler, temiz adresler, hız ve yapısal veri.
Hizmet: SEO ve bakım Yazı: Teknik SEO kontrol listesi: sitenizi Google aramasına hazırlamak
- Yapısal veri Structured data · Schema.org
-
Sayfadaki bilginin (kurum, kişi, hizmet, sık sorulan soru) arama motorlarının anlayacağı standart bir dille işaretlenmesi. Arama sonuçlarında daha zengin görünüm sağlar.
Hizmet: SEO ve bakım Yazı: Teknik SEO kontrol listesi: sitenizi Google aramasına hazırlamak
Burada olmayan bir kavram mı arıyorsunuz ya da bir konuyu projeniz özelinde konuşmak mı istiyorsunuz? Bize yazın.