II. Ahmed
Padişah
Kısa süreli saltanatında Salankamen yenilgisi yaşandı.
Hayatı ve tahta çıkışı
Ahmed, Sultan İbrahim ile Muazzez Sultan'ın oğludur. TDV İslâm Ansiklopedisi doğumunu 25 Şubat 1643 olarak verir; bazı kaynaklarda 1 Ağustos 1642 tarihi de geçer. 1649'da ağabeyleri Mehmed ve Süleyman ile birlikte sünnet edildi. Ağabeyi IV. Mehmed'in uzun saltanatı ve ardından II. Süleyman'ın hükümdarlığı boyunca, yaklaşık kırk üç yıl sarayın kapalı dairelerinde yaşadı.
II. Süleyman'ın Edirne'de ölümü üzerine 22-23 Haziran 1691'de yine Edirne'de tahta çıktı. Kısa saltanatının büyük kısmını bu şehirde geçirdi; dönemi, 1683 Viyana bozgunuyla başlayan ve Avusturya, Venedik, Lehistan ve Rusya'nın birlikte yürüttüğü uzun savaşın ortasına denk gelir.
Saltanatı
Yeni padişah, selefinin sadrazamı Köprülüzâde Fâzıl Mustafa Paşa'yı görevinde tuttu. Paşa bir yıl önce Belgrad'ı geri almıştı ve savaşı Avusturya topraklarına taşımayı hedefliyordu. Ancak 19 Ağustos 1691'de Tuna kıyısındaki Salankamen'de yapılan meydan muharebesinde Osmanlı ordusu ağır bir yenilgiye uğradı ve sadrazam da çarpışmada hayatını kaybetti. Bu kayıp, hem askerî bakımdan hem de Köprülülerin sürdürdüğü ıslah çabaları açısından büyük bir darbe olarak değerlendirilir.
Salankamen'den sonra sadrazamlık kısa aralıklarla el değiştirdi. TDV İslâm Ansiklopedisi bu dönemde Kadı Ali, Merzifonlu Hacı Ali, Bozoklu Mustafa ve Sürmeli Ali paşaların sırayla göreve geldiğini kaydeder. 1693'te Belgrad Avusturya kuşatmasına karşı başarıyla savunuldu. 1694'te Varadin üzerine yapılan sefer sonuç vermedi. Ege'de ise Sakız Adası Venedik ve müttefiklerinin eline geçti.
Yönetim ve kişiliği
II. Ahmed, Kanunî dönemindeki uygulamaya dönülmesi amacıyla divan toplantılarının sayısını artırdı ve toplantılara bizzat katıldığı kaydedilir. Savaşların malî yükü karşısında, vergi kaynaklarının uzun süreli ve peşin bedelle kiralanmasını öngören malikâne usulü onun döneminde uygulamaya kondu. TDV İslâm Ansiklopedisi bu düzenlemenin hem hazine gelirlerini korumayı hem de reâyâyı aşırı vergi baskısından kurtarmayı amaçladığını belirtir.
Kaynaklar onu hassas ve çabuk öfkelenen bir mizaca sahip olarak tasvir eder. Hat sanatıyla uğraştığı, şiir yazdığı ve mûsikiyle ilgilendiği de bilinmektedir.
Ölümü ve mirası
II. Ahmed, 6 Şubat 1695'te Edirne Sarayı'nda öldü; TDV İslâm Ansiklopedisi ölüm sebebi olarak ödem hastalığını gösterir. Cenazesi İstanbul'a getirilerek Süleymaniye'de Kanunî Sultan Süleyman Türbesi'ne defnedildi. Yerine yeğeni, IV. Mehmed'in oğlu II. Mustafa geçti.
Saltanatı dört yıla yakın sürdü ve büyük ölçüde kendi kontrolü dışındaki bir savaş ortamında geçti. Bununla birlikte malikâne usulünün başlatılması, döneme uzun vadeli izler bırakan bir malî karar olarak öne çıkar. Salankamen ise Köprülü ailesinin devleti toparlama çabasının en ağır kırılma noktalarından biri olarak tarihe geçti.
Kronoloji
- 1643 — Doğumu (TDV'ye göre 25 Şubat)
- 1691 — Edirne'de tahta çıkışı (Haziran)
- 1691 — Salankamen yenilgisi; Fâzıl Mustafa Paşa'nın ölümü (19 Ağustos)
- 1693 — Belgrad'ın Avusturya kuşatmasına karşı savunulması
- 1694 — Varadin seferi; Sakız Adası'nın kaybı
- 1695 — Malikâne usulü; Edirne'de ölümü (6 Şubat)