II. Selim

Mimar Sinan'ın Selimiye Câmii'ni inşa ettirdi; İnebahtı yenilgisi onun zamanına denk geldi.

Şehzadeliği ve tahta çıkışı

II. Selim, Kanûnî Sultan Süleyman ile Hürrem Sultan'ın oğludur. 30 Mayıs 1524'te Topkapı Sarayı'nda doğdu; o günlerde sarayda Makbul İbrâhim Paşa'nın düğün şenlikleri sürüyordu. TDV İslâm Ansiklopedisi onu İstanbul'da doğan ilk padişah olarak anar. 1542'de Konya'ya sancakbeyi olarak gönderildi, ağabeyi Mehmed'in 1543'teki ölümünden sonra Manisa'ya nakledildi. Manisa'da geçen yaklaşık on dört yıl boyunca çevresinde şair ve musâhipler toplandı; dönemin kaynakları onun zevk ve eğlenceye düşkünlüğünü, bu yüzden tahtın güçlü adayı sayılmadığını yazar. Şehzade Mustafa ve Bayezid daha fazla ilgi görüyordu.

Mustafa'nın 1553'te öldürülmesinin ardından Bayezid ile mücadelesi öne çıktı. Selim ikinci kez Konya'ya gönderildi. 29 Mayıs 1559'da iki kardeş arasında iki gün süren savaş yapıldı; Lala Mustafa Paşa'nın gayretiyle ikinci gün Bayezid bozguna uğradı ve oğullarıyla İran'a kaçtı. Selim böylece tahtın tek vârisi oldu.

Babasının Zigetvar önündeki ölümünü Sokullu Mehmed Paşa'dan öğrenip hızla İstanbul'a geldi. Gelişi için kaynaklarda farklı tarihler verilir; çağdaş tarihçilerin çoğu 24 Eylül 1566'da birleşir. Hazineyi açtırmadığı, bunun yerine kız kardeşi Mihrimah Sultan'dan 50.000 altın ödünç aldığı aktarılır. Ordunun yanına giderken Belgrad'da yeniçerilerden cülûs bahşişi baskısıyla karşılaştı; 5 Aralık'ta İstanbul'da da yeniçeriler yolu kapatıp iki veziri atlarından düşürdü. Selim kapıkulunun gücünü böyle görünce işleri Sokullu'ya bıraktı.

Saltanatı

TDV, sekiz yıllık saltanatı boyunca hiçbir sefere çıkmayan ilk Osmanlı padişahı olduğunu yazar. Vaktini İstanbul'da ve kışları Edirne'de, şair ve müzisyenlerle geçirdi; ancak planlamada zaman zaman etkili oldu. İlk kriz 1567'de Basra'da ve Yemen'de çıkan isyanlardı; Lala Mustafa Paşa, sonra Koca Sinan Paşa Yemen serdarı oldu, San'a ve Aden geri alındı. 17 Şubat 1568'de Habsburglarla savaş durumu sona erdi, Safevîlerle barış sürdürüldü. Sokullu'nun merkezden yönettiği Astarhan seferi Ağustos 1569'da yürürlüğe girdi. Aynı yıl 19 Eylül'de İstanbul'da bir hafta süren büyük yangın çıktı.

Saltanatın en önemli harekâtı Kıbrıs seferidir (1570-1571). Selim, şehzadeliğinden beri Kıbrıs'ın alınmasına önem veriyordu ve sadrazamın kesin itirazına rağmen seferi destekledi. Fetihten hemen sonra donanma İnebahtı'da yenildi. Selim bu haberi Edirne'de aldı, hemen yeni donanma yapılmasını emretti ve işi Sokullu'ya bıraktı. Venedik'le 1573'te barış yapıldı. 1574'te Kılıç Ali Paşa'nın donanması Tunus'u aldı.

Kültür ve yapıları

Selim "Selîmî" ve "Tâlibî" mahlaslarıyla şiir yazdı. Çevresinde Celâl Bey, Kara Fazlî, Bâlî Çelebi gibi şairler vardı; Mihr ü Mâh adlı manzume, Âlî Mustafa Efendi tarafından kendisine takdim edildi. Şeyhülislâm Ebüssuûd Efendi'ye büyük saygı gösterdi.

En bilinen eseri Edirne'deki Selimiye Camii'dir; Mimar Sinan'ın yapısıdır. Konya'da valiliği sırasında başlayan külliye saltanatında tamamlandı. Mekke'de Mescid-i Harâm çevresindeki ahşap çatıları yıktırıp kubbeli revaklar yaptırdı. Aynizübeyde su yolunu tamamlattı. Ayasofya'nın etrafını temizletip payandalarla güçlendirdi, iki minare ve iki medrese ekletti. Lefkoşe'de Saint Sophia Katedrali'ni camiye çevirtti. Payas'ta cami, han ve hamam yaptırdı.

Ölümü

Topkapı Sarayı mutfağı Mayıs 1574'te yanınca padişah, hastalığı yüzünden hayatının sonuna geldiğini söylemişti. Ölüm sebebi için TDV birkaç rivayet sıralar: yeni yaptırdığı hamamda ayağının kayıp düşmesi, içkiyi birden bırakmasına bağlı baş dönmesi, ya da Gerlach'ın aktardığı aşırı yemek ve su. Ölüm tarihi de değişir. Selânikî 15 Aralık 1574 der; Gerlach, Mehmed b. Mehmed ve Cenâbî 13 Aralık 1574'ü verir. Cenazesi III. Murad İstanbul'a gelene kadar on iki gün saray buzluğunda bekletildi. Ayasofya avlusundaki türbesine, öldürülen beş şehzadesiyle birlikte gömüldü.

Kronoloji

• 1524 — Topkapı Sarayı'nda doğum
• 1559 — Konya'da Bayezid'i yenmesi
• 24 Eylül 1566 — İstanbul'a gelişi; tahta çıkış
• 17 Şubat 1568 — Habsburglarla antlaşma
• 1570-1571 — Kıbrıs seferi
• 1571 — İnebahtı
• 1573 — Venedik'le barış
• 1574 — Tunus'un alınması; ölümü