III. Mehmed
Padişah
Haçova'da bizzat sefere çıkan padişah.
Hayatı ve tahta çıkışı
III. Mehmed, III. Murad ile Safiye Sultan'ın oğludur. 26 Mayıs 1566'da Manisa'da doğdu. TDV İslâm Ansiklopedisi, Safiye Sultan'ın Venedikli Baffo ailesinden olduğu yolundaki bilginin yanlış olduğunu, Baffo'nun III. Murad'ın annesi Nurbânû Sultan olduğunu belirtir. Mehmed 1582'de, on altı yaşında geç sayılabilecek bir yaşta sünnet edildi; törenler elli altı elli yedi gün sürdü. Ertesi yıl Saruhan sancağıyla Manisa'ya gönderildi ve on iki yıl boyunca orada kaldı.
III. Murad 15-16 Ocak 1595 gecesi ansızın ölünce şehzade Mudanya'dan kadırgayla 27 Ocak'ta İstanbul'a ulaştı; babasının ölümü o güne kadar gizlenmişti. Tahta çıkar çıkmaz kardeş katli uygulandı: dördü yetişkin, geri kalanı çok küçük on dokuz şehzade boğularak öldürüldü. TDV, ertesi gün cenazelerin saraydan çıkarılmasının toplumda büyük tepki doğurduğunu, bunun uygulamanın sonradan bırakılmasına zemin hazırlamış olabileceğini yazar. III. Murad'ın yirmi yedi kızı ve 200'den fazla dadı ile câriye Eski Saray'a gönderildi, III. Murad devrinde saraya dolan cüceler ve dilsizler uzaklaştırıldı.
Eğri ve Haçova
Mehmed'in saltanatı Habsburglarla süren On Beş Yıl Savaşı'na denk geldi. Sinan Paşa ve Ferhad Paşa arasındaki rekabet orduyu ve İstanbul'u karıştırdı. Estergon'un 2 Eylül 1595'te düşmesi üzerine ulemâ, yeniçeriler ve halk padişahın bizzat sefere çıkmasını istedi. Mehmed gözyaşı döküp seferi kabul etti. TDV, onun bu kararla iktidarı kendi eline alabileceğini düşündüğünü yazar. 20 Haziran 1596'da İstanbul'dan yola çıktı; Kanûnî'den sonra ilk kez bir padişah ordunun başında sefere gidiyordu. Hedef olarak Eğri Kalesi seçildi, kale 12 Ekim 1596'da alındı. Ardından Habsburg ordusunun yakınlarda bulunduğu anlaşılınca Haçova'ya yürüyüldü. Muharebede bir imparatorluk birliği padişahın çadırının bulunduğu yere kadar yaklaştı. Bazı vezirler kıyafet değiştirip kaçmasını önerdi; Hoca Sâdeddin Efendi onu yerinde tutmayı başardı. TDV, hırkayı ve kılıcı yanında sancak altında kalmasını, onun kararlılığının bir göstergesi sayar. Ordu toparlandı ve savaşın gidişatı değişti. Sonrasında sadrazam İbrâhim Paşa'yı azletti, Cigalazâde Sinan Paşa'yı atadı; fakat annesinin devreye girmesiyle İbrâhim Paşa'yı birkaç hafta içinde geri çağırdı. Kanije Kalesi, İbrâhim Paşa'nın başarılı harekâtının ardından 22 Ekim 1600'de teslim alındı; İbrâhim Paşa 1601'de öldü.
İç sorunlar
Anadolu'da Celâlî ayaklanmaları şiddetlendi. Karayazıcı Abdülhalim'in padişahlık davası peşinde olduğu dedikoduları İstanbul'da paniğe yol açtı. 1598'de İstanbul'da çıkan veba, padişahın bir hanımını ve kız kardeşlerinden dokuzunu aldı. Safiye Sultan'ın çevresine karşı hoşnutsuzluk büyüdü. 1600'de annesinin yakın hizmetkârı Kira Kadın'ın öldürülmesi istendi. Ocak 1603'te sipahi ayaklanması çıkınca padişah ayak divanına çıktı; sipahiler Yemişçi Hasan Paşa'yı hedef aldı, ancak yeniçerilerin desteğiyle Paşa üstünlük kazandı ve sipahi zorbabaşıları idam edildi.
Padişah 7 Haziran 1603'te, tahtına göz diktiğinden şüphelendiği büyük oğlu Şehzade Mahmud'u boğdurdu. Annesi ve yaklaşık otuz hizmetçisi denize atıldı. TDV, bu olayda vâlide sultanın şehzadenin annesine duyduğu hoşnutsuzluğun da rolü olduğunu aktarır.
Ölümü
Doğu cephesinde Tebriz'in düşmesi (21 Ekim 1603) haberi padişahı sarstı. Hastalığı arttı ve 20 Aralık 1603'te öldü. Mehmed b. Mehmed er-Rûmî ölümü şişmanlığa bağlı mide rahatsızlığına bağlar, bazı kaynaklar kalp krizini anar. Ayasofya hazîresine gömüldü. Yerine büyük oğlu I. Ahmed geçti.
Ayrıca TDV, III. Mehmed'in Avrupa siyasetiyle ilgilendiğini, annesi aracılığıyla İngiltere Kraliçesi I. Elizabeth'le temas kurduğunu, Fransa'yı "eski dost" diye andığını belirtir.
Kronoloji
- 1566 — Manisa'da doğum
- Ocak 1595 — Tahta çıkış; on dokuz kardeşin idamı
- Eylül 1595 — Estergon'un düşmesi
- Haziran 1596 — Sefere hareket
- 12 Ekim 1596 — Eğri'nin alınması
- Ekim 1596 — Haçova Muharebesi
- 22 Ekim 1600 — Kanije'nin teslim alınması
- 7 Haziran 1603 — Şehzade Mahmud'un idamı
- 20 Aralık 1603 — Ölümü